1. Randbem. links: nach lude des leste(n) magdeborges(kem) recht sprokes
dar in ey(n) artikele also dan vp ir lant isz
... were ...1
vnde entfangen hebbe vnd(e) offt wol vppe sulke h...1
fultogen vnde de rechtsprock gelesen was dar by geseth wart de ordel to1 fragende hedde / de scholde dat don to dem(e) negesten dinge So isset doch gar eyn grot vnderscheïd ordel / ingerichte bynne(n) dinghes to fragende vnd lutteringe to rechter tijd to biddende vnd(e) to / hebbende wente de tijd der lutteringe Im(e) rechten sunderliken vorbunde(n) vnde gesath is / wẏ der noth vnde behuff heth De moth dar van pressiren vnde moth de ok to rechter / tijd heischen vnd(e) bidden . So isset io witlek vnd(e) openbar dat hans schulte myn wedder/part in sine(n) ouergegheu(n) schrifftliken schulden van der lutteringe nicht gesath noch vp / vp gebracht hed de to hebbende offt em dar noth vnde be huff sin wuͮrde ok wiset de recht / sprok dar van nicht vth he hed ok vor der bescolten vnde entfangen wer(e) . d[at]2 van nicht / van nicht pressiret noch tuchnisse gedan vnde het ok der lutteringe noch dem(e) ordele alse /dat gelesen vnd(e) vth gesproken wart to rechter tijd als bẏnnen x dagen nah vthwisinghe / vnde vthsettinghe des rechten nicht geheischet vnd(e) ok nicht gebeden Daru(m)me moge / he der lutteringe ni nicht hebben vnd(e) ik en dorffe em der ok to hebbende nicht gu(n)nen / noch tostaden Sunder als(e) ik ergenante Mette Claus schulten seliger nagelaten wedewe / van dem(e) letzsten anescheide vppe de ordel to fragende in dat negeste dingk gekamen / bin vnde hebbe laten fragen v(m)me recht Nah dem(e) male dat my dat Magdeborgsche / recht to ludeke vnde holt vppe bewisinge van der ehededinge vnd(e) kopes wegen / des huszes3 Ok ander artikel in dem(e) rechtsproke vth gedrucket vnd(e) van eynem(e) / eÿde med mẏnes eynes hant to donde So stuͮnt ik dar vnd(e) was ouerbodich(?) dem(e) /-----/4 dem(e) also na tokamen(e) vnde folge to donde vnd(e) fragede v(m)me wo ik dat dorch recht don / don scholde dar denn(e) de ergnante hans schulte vor myddelst sine(n) vorspraken lÿth / iegen fragen vnde seggen5 seggen dat he neyn ordel dulden offte lyden wolde Sunde(re)n / bege(re)de des rechtsprocks irsten eyne lutteringe vnde hopede dat men se em nicht / mochte vorseggen dar entJegen hebbe ik wedder laten fragen vnde dat mit em vppe / erkantnisse des rechten gesettet So alse he de lutteringe to rechter tijd nicht ge heischet / vnde ge beden hefft So dorffe ik em der nicht gu(n)nen noch to scaden Des halue(n) denn(e) / Juwe erszamicheit vnsir twyer ordel in schrifften tobringende ge heischet hefft vnde van / deswegen Isz dit myn ordel nach vthwÿsinge desser schriffte vam(e) ambegÿn wente to / to dem(e) endevnde bidde dar ouer Im(e) rechten to erkenne(n)de Sintemale dat hans schuͤlte zu sine(n) / vorhen ouer gegheue(n) schrifften van der lutteringe to hebbende nicht gesach ok van der bestalte(n) / vnde entfangen wer(e) dar von nicht vpgebracht vnde hed der ok van der tijd an als de / rechtsprok in vnser twyer partte iegenwardicheit gelesen vnde vthgesproken wart / to rechter tijd als in teyn dagen nicht ge heischet noch gebeden dar v(m)me so moge / he de lutteringe nu dorch recht nicht hebben vnd(e) ik dorffe em der ok to hebbende / nicht ghu(n)nen noch tostaden Sunder(re)n als ik myne to gedeylede be wÿsinge vnde den / eÿd nah lude des magdeborgschen rechtsprocks ouerbodich bin gewest to donde als(e) vor / berurt isz vnd(e) he van my nicht vornemen wolde So sy ik ok dar mede fulkamen vnde / he mote mÿ ok eyn sodans dat he baue(n) de vthge satte tijd des rechten ok baue(n) de bestalte / vnde entfangen wer(e) to vorkortinge mynes rechten de lutteringe to hebbende ge / heischet hefft nach rechte vor wandelen vnd(e) vorbuten vnde dem(e) richter sin gewedde / gheue(n) ehr vnd(e) mehr ok mit mehrem(e) rechten den he sik mit ie(n)ingen insagen dar / jegen behelpen vnd(e) my forder dar mede besweren moge vunde enir Jm(e) rechten der / kant dat ik mit solker mÿner erbydinge der bewysinge vnd(e) des eydes halue(n)nicht / fulkamen wer(e) vnde dat niyn wedderpart noch to der lutteringe kamen mochte des / ik mÿ doch Jm rechten in keyne wysz vor mede edder befare wen dat ouͮer nuͮ er/kant isz dat he des mit der lutteringe tohebbende bekamen moge denn(e) so heische / ik siner lutteringhe my inschrifft to gheue(n)de vnd(e) beqweme tẏd myne Jnsage vnd(e) / Jegenrede dar vp wedder to donde vnde myne to gederlede bewÿsinge vnde en dy to / fulfuren . So ik ouerbodich bin dem(e) magdeborgschen rechtsprocke eyne folge to donde / So vole my dar Jnne to donde to erkant vnde gedeilet isz to beqwemer tÿd vnde / frist Offt my des baue(n) de vorberurde myne rechtis erbydinge Im(e) rechten noth / vnd(e) behuff sin worde Vnde pressire ok hir bÿ offt my bynne(n) der tÿd myner / tughe e(n)nich van dodeswegen ane ginghe Offt sust entwand wurde dat ik my dem(e) in dy stede mit ande(re)n erhalen moge . So vake(n) my des noth vnde behuff sin wert / dar van ik tuchnisse do vnde getruwe dem(e) rechten wol Jk sy des alles Jm(e) rechte(n) / also tobekamende wes v(m)me alle vorgescreue(n) stucke puncte vnd(e) artikele nah / lude vnd(e) inholde dessis mynes ordels offte myner gerechticheit vnde ok v(m)me dy / gerichtes koste moge recht sin bliue ik ergna(n)te mette Claus schulte(n) seliger na ge / laten wedewe by jw Ersamen vnd(e) wol wisen liue(n) her(e)n Richter vnd(e) Scheppen / desser Stad Stendall dar ouer to erkenne(n) vnd(e) to deilen wes dar v(m)me recht sy / des wil ik god den almechtigen vor Juwe lange leuͮent vnd(e) alle Juwe wolfart / mit flijte gerne bin So ik eyn arme frouwe vnd(e) nagelatenwedes6 wedewe / bin vnd(e) mÿ mit ander(e)n dinste kegin Juwe ersamcheit weẏnich erbyden . kan Gescr(iue)n / vnde ouer geantwerd Anno 1476 vnder dessem(e) Jng(eseghel) des ik my hir to gebruke / vnd(e) sette des ok to sterkinge der vorberurde(n) myner gerechticheit eyne warhatige / copÿe des rechtsprocks dar vth wol to merkende steit dat mynem(e) wedderpartte / de lutteringe to hebbende dar Jm(e) nicht to erkant is he hed ok der lutteringe dar na / als de rechtsprok in vnser beiderpartte Jegenwardicheit ge opent vnd(e) gelesen vnd(e) / em eyn(e) vthschrifft dar van ge geue(n) was to richter tÿd nicht geheisschet noch ge/beden dar v(m)me moge he der ok nu7 nicht hebben Sunder(e)n mote by dem(e) rechtsprok / bliuen de dar ludet van worde to worde alse hir na geschreue(n) steÿt
/-----/8
Scheppen to
magdeborch
Vnszen fruntliken grud touor(e)n Erszamen besunder(e)n guden frundes So gij vns / ouer twÿer partte schriffte ordel vnde gerechticheit alse sy de van wegen der lutteringe / gesach vnde ouer ge geue(n) hebbe(n) hans schulten an eynem(e) vnde frowe metten Claus schul/twen9 ten seliger nagelaten wedewen am(e) ander(e)n deile anlangende gesant vnde vns / recht dar vp tosprekende gebeden hebbe(n) et(cetera) Spreken wy schepen to magdeborch vpp de / sulue(n) schriffte vor recht Hebben gy Richter vnde Scheppento magdeborch9 der Stad / Stendall vppe der gnante(n) beider partte ouer ge gheue(n) schrifften eyn . ordel offte recht / sprock by vns scheppen to Magdeborch laten halen vnde hebben. gÿ dar na nem(e)liken / des dingstagis na des hilgen bludes offte na des hilgen lycham(e)s dage negst vor/ganghen den. gnante(n) beiden parten ingehegeden dingen fragen laten Offt dat er(e) wille / wer(e) gij wolden dat magdeburgsche recht laten lesen vnde hebben sÿ10 dat an . beiden deilen / also vorwilkort vnde gewiset hebben. gij denn(e) na beider partte vor willinge den . rechtsprock / dar vp laten . lesen vnde en . den also nach synem(e) lude vnde inholde vor recht erkant / vnde gedeilet Ock Jslikem(e) partte eyne copye vnd(e) aueschrifft dar von gegeue(n) /hefft dem(e) hans schulte sulkes rechtsprocks to der sulue(n) tijd alse dy nah vorberurder / wẏse irsten gelesen was Edder bynne(n) teyn dagen dar na von der sulue(n) an alse de irsten ge/lesen was eyne lutteringe to hebbende geheischet vnde gebeden des gij Richter vnde / Scheppen van. gerichteswegen a9 en . also tostunden vnde bekentlik wer(e)n So moste em . / ok denn(e) de gna(n)te Mette Claus schulten seliger nagelaten wedewe de lutteringe to / hebben(de?) ghu(n)nen. vnd(e) tostaden vnde dat he touor(e)n in sine(n) schrifften dar van . nicht / gesath edder p(ro?)testiret hefft dat konde ehm dar ann(e) nicht hinderlik noch schedelik / gesẏn wen . he de lutteringe sust to rechter ge hesschet vnd(e) gebeden hefft Auer so vole tijd / alse he to siner lutteringe to settende hebben wert So vole tijd moste men. denn(e) der / gnante(n) metten dar na ore insage dar vp to donde ok geue(n) vnd(e) tolaten vnde denn(e) / forder in rechte entscheiden laten Hedde ouer hans schulte de lutteringe nach vor/gescreuener wise10 van der tijd an . alse de sulue rechtsprock in beider partte iegenwardicheit / irsten . gelesen . was bynne(n) teÿn dagen alse recht is nicht geheischet noch gebeden So / konde he der ok dar na. nicht hebben Vnde sin wedder part dorffe em. der ok to / hebbende nicht gu(n)nen . nochtostaden Sunder(e)n muste dem(e) den . vorbenante(n) /rechtsprok nach synem(e) lude vnde inholde to rechtis vth drage gan vnd(e) kamen laten / wurde ok der ergnante(n) metten . bÿnne(n) der tijd ennich tuch entwanth edder sust van / dodeswegen . aue gan vnd(e) vorstorue(n) So mach se sik des vpp ore bedinguͮnge mit / eynem(e) ander(e) erhalen so vake or(e) des nott10 vnd(e) behuff sin wert welk part ok dem(e) ander(e)n / in siner saken fellich wort mot dem(e) Jenne(n) de dy sake gewÿnnet sine gerichteskoste / vnd(e) wat desse sake an . ordelgelde vnd(e) badelon ouerfelt to halende gekostet hefft leger(e)n / vnde wedder keren . van . rechtis wegen vorsegelt met vnsem(e) Ing(esegel)
Den Ersamen Richter vnde Scheppen der
Stad Stendall vnsen besunder(e)n guden frund(en)
Erszamen vnde wysen gunstigen liuen her(e)n vth dem(e) vorbenomeden rechtsprok / der hogwyszen Scheppen . to Magdeburghals vp dat vorgescreue(n) mÿn ordel vnd(e) / ok hans schulten ordel erkant vnde gedeilet is wol to merkende vnd(e) to vorneme(n)de / steit dat he der lutteringe nicht hebben moge vnd(e) ik en dorffe em der ok nicht in=/ruͮmen noch gu(n)nen edder tostaden Sunder(e)n als he sik to der tijd do desse recht / sprok in gerichte gelesen . was toch an der schepen . bcck dat ed in eyner ander(e)n / wÿsze vor laten ward vnd(e) de lutteringe also he meẏnde to hebben vnde wy / deshaluen auer to schrifften . ge deilet wurden dat eyn . iewelk sin ordel inschriffte(n) /----/11 bringen scholde dem(e) wy beider sÿth also gedan vnd(e) vnse ordel ouer ge gheue(n) / hebben wes dy ordel ingeholden hebben alse eyn . Jewelk gesat Edder sik beromet / vnd(e) vor meten hefft Jsz vth dem(e) rechtsprocke wol to vor nemende de dar vpp / van . den . obgnante(n) hochwyszen . Scheppen . to Magdeborch erkant vnd(e) gedeÿ/let isz dat sik hans schulte in synem(e) ordele in . der Scheppen buck ghe toghen / vnd(e) dar met to bewÿsende geboden hefft vnd(e) des touͮor Jnruͮnge mynes or/dels Sette ik eyne. copie alse hir na gescreue(n) steit
Erszamen vnde wyszen gunstigen leue(n) her(e)n Richter vnd(e) Scheppen desser Stad / Stendall Alse gij dem(e) in den . saken . hans schulten . an eẏnem(e) vnd(e) Mẏ Metten / Claus schulten . seliger nagelaten wedewen . am(e) ander(e)n deile na dem(e) irsten . recht/sproke So gij nah beleringe der erszamen vnd(e) hochwysen . Scheppen der olden Stad / magdeborch vppe vnsir twẏer partte ouer gegeue(n) schrifftlike schulde vnd(e) antwerde / vns vor recht erkant vnd(e) gedeilet hadden van. der lutteringe wegen des suluen /rechtsprocks to hebbende edder nicht to hebbende vns forder to ordelen . vnd(e) schrifften / des halue(n) ouer to gheue(n) erkante(n) vnde deleden dat also van. vns an . beiden . partte(n) / geholden vnde geschin is vnd(e) Juwe ersamcheit sik ouer dar vp by den obgnanten / hochwysen . scheppen . to Magdeborch hadde beleren . laten vnde vns also vor recht er/kante(n) Ok itzlichem . partte . Eyn(e) warhafftige copie vnde aueschrifft dessulue(n) / rechtsprocks ge gheue(n) hebben des ik uwer Ersamicheit leue(n) her(e)n vnd(e) dem(e) / rechten An . mynem(e) deile hochliken dancke Alse dem(e) nuͮ forder erkant vnde / gedeilet is dat wy ouer an . beiden partten . vnse ordele der lutteringe halue(n) in schriffte(n) / setten . vnd(e) ouer geue(n) schollen van . sulkes auescheideswegen Alse dat ingerichte vor laten . is Sette ik eregna(n)te Mette Claus schulten . seliger nagelaten wedewe / vnd(e) bidde nuͮ hir ouer Jm(e) rechten . to erkenne(n)de Sintemale dat hans schulte / myn . wedderpart der lutteringe des irsten . rechtsprocks to der tijd alse de sulue / rechtsprock in vnser beider partte jegenwardicheit ge opent vnd(e) gelesen was Noch / ok in teyn dagen dar na . van . der sulue(n) tijd nicht gehesschet noch gebeden edder / be gheret hefft he mach des ok med Jw Richter vnd(e) Scheppen nicht fulkame(n) / Ok hed he touor(e)n in sine(n) schrifftliken . schuken (?) dar van . nicht gesach noch p(ro)testiret / vnd(e) offt wy wol vpp den . sulue(n) irsten rechtsprok mit ordelen . tofragende in dat / negeste dingk gewyset wurden So wart doch van . lutteringe nicht geseth / noch vpgebracht wente id isz gar grot vndirscheit lutteringe to rechter / tijd to biddende vnd(e) to hebbende wem(e) des noth vnde behuff is vnd(e) ordele / tom(e) nogsten dinghe to fragende Jd schelet gar wÿth entweÿ Alse ik dat ok / in dem(e) vorberurden mynem(e) ordele vor hen . gesach vnd(e) vp gebracht hebbe /Dar denn(e) de hochwyszen Scheppen to Magdeborch vp erkant vnd(e) gedelet hebbe(n) / so hir vorberurt isz Dat he der lutteringe nicht hebbe(n) moge wen. he der nah / lude vnd(e) inholde des sulues rechtsprockes to rechter tijd nicht geheischet noch / gebeden hebbe des ik dem(e) ok also by dem(e) sulue(n) ordele vnd(e) rechtsprocke / hirmede bliue vnde getruwe deshalue(n) gade vnd(e) dem(e) rechten . wol Jk dorffe dem(e) / gnante(n) hans schulten der lutteringe mi nicht in ruͮmen Ok to hebbende nicht gu(n)ne(n) / noch tostaden So he de to rechter tijd nicht geheischet ok nicht gebeden hefft als / vor berurt is vnde bliue des alles bẏ Jw Erszamen . vnd(e) wysen liue(n) her(e)n / Richter vnd(e) scheppen vorgnant vnde by rechte wes hir v(m)me recht sy
Vorder Sette ik Mette Claus schulten seliger nagelaten wedewe mynem(e) ordele / vnd(e) rechten. tohulpe . So als hans schulte sik beromet hefft dat he wolde bewysen / med der Scheppen . buck dat he de lutteringe gehesschet hefft alse dat recht irsten gelesen wart Edder in teyn dagen nach lude des rechtsprockes dar na also sint / twe Scheppen vp dat Radhusz gesant Matheus moringe vnd(e) ghunter querstede /----/12
Alse dat buck done gelesen was don . qwemen . sy wedder in dat gehegede dingk vnde / seden dat buck helde nicht forder ẏn men . de sake tusschen . hans schulten vnde / frouwe Metten de is vp gelecht beth to deme negesten dinge we den . ordel to fragende hefft de mach dem(e) dat don So hebbe ik frouwe Mette laten . fragen Alse / he siner bewisinge nicht fulko(m)met Offt he icht der lutteringe schal vor lust vnd(e) / vellich sin Dar se den . sy entJegen So alse dat vp gelecht wer(e) beth to dem(e) negesten / dinge sy weren fulkamen de ordel sint nuͮ inschrifft gehesschet Alse se don de ordel / in schrifft ge hesschet hadden Do lijt ik frouwe Mette den Richter fragen So hans / schulte sik der bewisinge beromet hefft med der Stad buck13 des beger(e)de ik eyne(n) freden / darseden . sy enJegen So de Richter inschrifften . ge hesschet hefft Se wolden . den / freden nicht tostaden Dat bescheden sy ok beschreue(n) so bath ik frouwe Mette den / Richter vnd(e) Scheppen dat sy sik nicht en. torueden Jk wolde borger(e) to tuge ruͮpen / dat he sik der bewisinge beromet hefft Don sede de Richter dat mochte ik don Also / hebbe ik lude to tuge ge heischet vnd(e) ge ropen Nemliken de dingkplichtegen de dar bẏ / an. vnd(e) ouer gewest sint Ok eyn sodans vorberurt gesehien14 vnde gehoret hebben / dat sik hans schulte mit der stad buͮck edder Scheppen buck to bewysende erboden vnde / vor meten hefft dat he de lutteringe to rechter tijd geheischet vnd(e) geboden15 hebbe vnd(e) / he doch nicht fulkamen isz So hope ik Jo to rechte de richter sÿ my des plichtech eyne(n) / frede to werken So als vor em ingerichte opembar gesehien14 vnd(e) ik des nach des / gnante(n) hans schulten eigen . vthsage vnd(e) vor metenheit eyne(n) frede begeret hebbe / des ik mit den . dingk plichtigen so vole my des to mẏnem(e) rechten noth vnd(e) be huff is / vnd(e) be huff sin wert erbyde to fulkamen vnd(e) so he denn(e) inder be wẏsinge fellich is / vnde de lutter(i)nge to rechter tijd nicht geheischet noch gebeden hefft So moge he / ok van . deswegen dat wy mit den. ordlen tofragen(e) tom(e) negesten dinge ge wisset wÿset16 / wurden to der lutteringe nicht kamen vnd(e) Jk dorffe em der ok nicht in rumen / noch gu(n)nen edder gebeden hefft wente id isz gar grot vnderscheit tusschen ordele(n) / to fragende vnde lutteringe to rechter tijd to heisschende vnd(e) biddende dar/v(m)me mothe dat ok by dem(e) irsten rechtesprocke bliue(n) offt ik sust nicht moge / losz ge deylet werden als vor berurt isz vnd(e) bliue des alles by rechte wes hir / v(m)me recht sy
Scheppen to
Magdeburgh
Vnsen fruntliken grud touor(e)n Ersamen besunder(e)n guden frundes So gẏ vns / ouer twyer partte schriffte vnd(e) ordel alse se de vpp vnsen . vorigen. rechtsprock van / wegen der lutterunge gesach vnd(e) ouer ge gheue(n) hebben hans schulten an . eynem(e) / vnde frowe Metten Claus schulten seliger nagelaten wedewe am(e) ander(e)n deile / an langende ge santh vnde vns recht dar vpp tospreken . gebeden . hebben et(cetera) / Spreken. wy Scheppen . to Magdeborch vppe de sulue(n) schriffte vnd(e) ordel vorrecht / Sintemale dat vnse rechtsprock der . wy. vor male vppe desse sake van . wegen der lutte/ringe vor recht erkant vnde vthgesproken hebbe(n) in eyne(m) artikel also ludet vnd(e) inholdet / hebben gẏ Richter vnde scheppen vppe der beider partte ouer gegeue(n) schriffte eyn . ordel / offte rechtsprock by vns Scheppen to magdeborch laten halen Vnde hebbe gij dar na / nomeliken des dingstages na des hilgen . bludes offte na des hilges lychams dage / negest v(er)gangen den . gnante(n) beiden . partten jn . gehegeden dinge fragen laten Offt / dat ore wille wer(e) gij wolden dat magdeborgsche recht laten lesen vnde hebbe(n) sy dat / an . beiden deilen also gewilkoret vnde bewillet Hebbe gij denn(e) na beider partte / vorwillinge den . rechtsprok dar vp laten . leszen vnde en . den also nach synem(e) lude / vnd(e) inholde vor recht erkant vnde gedeilet Ok ithlichem(e) partte eyne copye vnd(e) / aueschrifft dar van . ge gheue(n) Hefft denn(e) hans schulte sulks rechtsprocks to der sulue(n) / tijd alse dy na . vorberurder wÿse irsten gelesen was Edder bynne(n) Teÿn dagen dar / na van dersulue(n) tijd an alse de irsten gelesen . was eyne lutteringe to hebbende /----/17
ge heisschet vnde gebeden des gij Richter vnd(e) Scheppen . van . gerichte halue(n) ehn(e) also to / stunden vnde bekentlik weren So muste ehm(e) denn(e) ok de gnante frowe Mette Claus / schulten seliger nagelaten . wedewe de lutteru(n)ge to hebbende ghu(n)nen . vnde to staden et(cetera) / hebbe gij denn als(e?)18 Richter vnd(e) scheppen . na lude vnd(e) inholde juwes gerichte bucks bekant / dat dat der halue(n) nicht forder inhoͤlde Men de saken twisschen hans schulten vnde frouwe(n) Metten na lude des rechtsprocks de is vp gelecht beth tom(e) negstdinge we / we denn(e) ordel to fragende hefft de. mach dat don et(cetera) Alse dat de gna(n)te frouwe Mette / in oren . schrifften . mede berur(e)t hefft So hefft ok hans schulte an . solkem bekentnisse / vppe vnsen vorigen rechtsprok van . wegen der lutteringe be wysinge nicht genuch / Sunder(e)n alse he in sinen . ordel settet vnde vpbringet dat ed alse gij den . rechtsprock / nach schulden vnde antworden med beider partte vorwillinge ge opent vnde ge / lesen . Ok beiden. parten eyn19 des eyne copie gegeue(n) hebbe(n) met sodan(e) bescheide / dar by vorbleue(n) sÿ Men scholde de saken laten . anstan . vnd(e) vpp legghen . to glykem(e)20 / rechte beth tom(e) dinge dar na hedde denn(e) wy to fragende ordel to settende vnd(e) / to donde vp den . rechtsprok dat scholde denn(e) gliken wÿsz to gan So od tom(e) irsten / scholde geschen vnd(e) to ghan So de rechtsprock irsten gelesen . was des he sik thÿ an / der scheppen buck dat id so vp gelecht sÿ vppe beider partte vor willinge Also hebbe / he in dem(e) sulue(n) dinge dar na vp gebracht21 der vp legginge alse dat vor willet was / vor myddelst sine(n) vorspraken des rechtsprocks eyne lutteringe gebeden vnd(e) sin wedder / part hebbe em(e) der nicht willen in rumen dar v(m)me dat de wer(e) in der sake ge gan was / dat sy an. beiden . partten to ordelen gekamen sin etcetera(?) fulstunde vnd(e) bekente noch ...? / ersamheit dem(e) gnante(n) hans schulten dat ed noch openi(n)ge vnd(e) lesinge des rechtsproks /
vpp schult vnde antwerd de sake mit beider partte vorwillinge vpgelecht is dat de anstan / scholde to glikem(e) rechte beth tom(e) negsten dinge darna hedde denn(e) ÿmandes wes to fra/gende vnd(e) to setten(de) vnd(e) to donde vppe den rechtsprock dat id denn(e) gliker wÿsz to gan scholde / So id tom(e) irsten scholde schien vnd(e) gan So de rechtsprok irsten gelesen was vnd(e) dat / id dar vp als in gerichte vorfredet sy dat dẏ sake tusschen hans schulten vnd(e) frouwe / Metten nah lude des rechtsproks is vp gelecht . wente tom(e) negesten dinghe vnd(e) hedde / denn(e) hans schulte to dem(e) negsten dinge der vp legginge der sake tom(e) vnd(e) vor / allen ander(e)n siner ordele fragen des vorbemelten rechtsprocks nach schult vnd(e) antwerd / eẏne lutteringe gebeden Alse om(e) dat sin wedderpart in sẏne(n) schrifften to steit vnd(e) / bekentlik is So hedde he sik denn(e) ok an der heisschinge der lutteringe nah gelegen/heit der sake nicht vorsumet Sundern mochte de denn(e) nach in holde vnses / vorigen rechtsprocks wol hebben vnd(e) ouergeue(n) van rechtiswegen vorsegelt met vnsem(e) ingesegel
Ersamen vnde wẏsen gunstigen liue(n) herr(e)n vppe sulke vorberurde ordele vnd(e) ok / vpp den rechtsprocke der hochwÿsen Scheppen to Magdeborch Neme ik ergna(n)te / Mette Claus schulten seliger nagelaten wedewe to hulpe de gemeyne(n) regulen / des rechten op actor semp(er?-ohne Abbr.?) debet esse patus(??) tu p(??)ba(n?)tenibus sunt? Et actore no(??) pbante? reus / (??) absolunt(ur)? der clager schal alle tijd mit syner bewisinge bereyt sin vnd(e) wen der cleger / med siner vor meten bewÿsinge nicht fulkomet So schal de antwerder losz gedeilet / werden vnd(e)bidde hir vm(m)e ouer to erkenne(n)de vnde vth tosprekendes recht Sinte/male dat hans schulte myn wedderpart in sine(n) vorhen ge gheue(n) schriffte liken schuld(en) / van der lutteringhe nicht ge sach noch vp gebracht hefft de to hebbende Offt em der / noth vnde behuff sin worde Ok wÿset de rechtsprock vpp schulde vnd(e) entwerde erkant / dar van nichte vth he? hed ok vor der bestalten vnde entfangen wer(de) dar van nicht / pressiret noch tuchnisse gedan vnd(e) hed ok der lutteringe nach dem(e) ordele alse dat / geloszen vnd(e) vthgesproken was to rechter tijd alse bẏnne(n) teyn dagen nach vthwisinge / vthwisinge[durchgestr.] vnd(e) vthsettinge des rechten nicht geheischeit vnd(e) ok nicht gebeden Dar / v(m)me moge he der lutteruͮnge nuͮ nicht hebben vnd(e) ik dorffe em der ok to hebbe(n)de / nicht hebben noch to staden Alse dat de irste rechtsprok van der lutteringe wegen / hir vor[übergeschr.] an desser schrifften gesach vnde vp gebracht eigentliken wol vth wyset Sundern / alse he sik dar baue(n) in synem(e) ander(e)n ordele an der Scheppen buck ge togen hefft /
[Seitenwechsel: Naht]
dat ed to der tijd alse de rechtsprok ypp schulde vnd(e) antwerde erkant geopent vnd(e) ge/loszen was dar by vorbleue(n) sy dat men de sake scholde laten anstan vnd(e) vp legghen / to glikem(e) rechten beth tom(e) negesten dinghe dar na hedde denn(e) wÿ wes to frage(n)de / ordel to settende vnd(e) to donde vpp den rechtsprok dat scholde denn(e) gliker wys to gan / So ed tom(e) irsten <Doppelungen weisen darauf, daß es Abschrift ist!?> So ed tom(e) irsten scholden geschÿn vnd(e) to ghan sin Alse de rechtsprok / openbar wol vth / wÿset dat he sik an der scheppen buck getogen . vnde eyn(e?)sddans(?) dar met to fulkamen / geboden hefft dar v(m)me is em dat vppe sine vormetenheit vnde erbydinge nicht /vmbilke in dem(e) rechtsproke also to erkant vnd(e) gedeilet vnde alse he denn(e) eynsdans(?) / vorborurt nach vthwisinge des rechtsproks mit der Seppen buke <in Eile geschrieben oder von Mette selbst, da Schreibfehler/Varianten und schlechter Schrift?> nicht bewÿ/set hefft vnde gij Ersamen Richter vnd(e) Scheppen em des ok also bauen der Sche/pen buͮ nicht to gestan hebbeb vnd(e) ok nicht bekentlik gewest sit vnd(e) he deshalue(n) / vnde he deshalue(n) <Abschrift: Seitenwechsel bei Vorlage> in der vor meten vnd(e) to gedeÿlden bewisinge gantz vor lustich vnd(e) fellich / geworden is dar v(m)me scholle ik ok billich vnd(e) durch recht van em leddich vnd(e) losz ge/deilet werden noch vthwisinge der vorberurden rechte Actore no(n) p(ro)ba(n)te(?) reus absolut(er/us?) / So als he mÿner bewisinge der ik ouerbodich bin gewest to donde van mÿ nicht heth / willen vpnehmen Alse dat de vorberurden myne ordele wol vthwÿsen vnde he moge / nuͮ der lutteru(n)ge nicht hebbe(n) Jk dorffe em der ok to hebbende nicht gu(n)nen noch tosteiden / vnd(e) he moge sik ok nuͮ baue(n) den sulue(n) rechtsprok vnde baue(n) de gericht(es) tuchnisse / met ander bewisinge Dar Jegen nicht behelpen So alse he De lutteringe to rechter tijd / nicht gehesschet noch gebeden hefft vnd(e) moge sik dar mede nicht behelpen dat de sake / vpp gelecht was beth tom(e) hegesten dinghe we ordel to fragende hedde wente id is / gar grot vnderscheit ordel in gerichte to fragende vnde lutteringe to rechter tijd to /biddende Alse em dat ok touorn(e?) an der bewisinge machtlosz erkant is Vnd(e) bliue /des hir met myne(n) vorigen ordelen wesv(m)me alle vorgescreu(ene) stucke puncte vnd(e) / artikele vnd(e) ok v(m)me de gerichtes koste moge recht sin bin ik juwer ersamcheit gerne folgich vnde gehorszam
Erszamen vnde wyszen leue(n) her(re)n Richter vnde Scheppen desser Stad Stendall / vppe sulke vorberurde mẏne(n) gesette Bidde ik frouwe Mette Claus schulten seliger na/gelaten wedewe Jm rechten to irkenne(n) Sintemale dat der Stad buck offte Scheppen /buck dar men de frede vnde Recesse van gerichteshalue(n) ÿnne plecht to schriue(n) / van desser sake nicht forder inholt den also de sake twisschen hans schulten an / eÿnem(e) vnde Claus schulten wedewen am(e) ander(e)n deile van wegen des rechtspr [durchgestr.] / magdeborgeschen rechtsproks huden ingerichte gelesen Sint vp gelecht wente / to dem(e) negesten dinge Alse dat we dar wes Jegen vnde dar vp to fragende hefft / dat de dat denn(e) don moge(n) Sulke bewyszinge van wegen der lutterunge / <Randbemerkung links: des leste(n) s[prokes?] recht ..in ey(n) arti(cele?) vp ir kant> bewysinge nicht genuͮch etcetera Sa als Juwe Ersamecheit leue(n) her(re)n / baue(n) der Stad offte Scheppenbuck van desz wegin neÿne bekentnisse gedan / hefft dar v(m)me so moge sik ok hans schulte nuͮ dar Jegen nicht behelpen / vnd(e) ik dorffe em ok vppe den vorberurden Recess(en) Jm Stadboke vorteykent de lutte/runge to hebbende nicht gu(n)nen noch tostaden wente id is gar grot vnderscheit / Jegen eÿe(n) rechtsprok vnde vppe eyne(n) rechtsprok tofragende vnd lutteruͮnge / eynes rechtsprokes to rechter tijd to biddende vnde to hesschende Alse ik dat vorhen / ok gesach vnd(e) vp gebracht hebbe Sunder(e)n als sik hans schulte myn wedder=/part vor meten hadde tobewysende mit der Stad offte Schepp(e)n bück als(e) mit / gerichtes tuchnisse dat nach openu(n)ge vnde lesinghe des rechtsprocks vppe / schult vnd(e) antwerde de sake mit beider partte vorwillinge vpp gelecht ik dat
[Seitenwechsel: Naht]
de an stan scholde to glÿm(e) rechte beth tom(e) negesten dinge dar na hedde denn(e) ÿmande / wes to fragende vnde to settende vnde to donde vppe den rechtsprock dat id denn(e) gliker / wÿsz to gan scholde So ed tom(e) irsten scholde sthin vnd(e) ghan So de rechtsprock irsten /geleszen was etcetera vnde de sulue hans schulte sulke sine vormeten(e) be wÿsinge nicht / gedan noch fulfurt hefft vnde gy Erszamen RIchter vnd(e) Scheppen em des ok baue(n) / der Schepp(e)n buck nicht to gestan noch bekentlich gewest sint So moge he ok der / lutterunge ok in desser saken nuͮ nicht hebben So he de to rechter tijd to hebbende nicht / geheisschet noch gebeden hefft Sunder(e)n isz dar y(n)ne vor lustich vnde fellich vnde als / denn(e) hans schulte ok sine vor meten(e) bewisinge nicht ge dan noch getuget hefft So / schulle he dat ok dorch recht med wedde vnde bute laten vnde ane don vnd(e) mote / dat bÿ dem(e) irsten rechtsproke bliuen laten ehr vnde neghir ok mit merem(e) rechten / den he sik des mit(e) enÿgen insagen dar Jegen behelpen moge vnde de sake deshalue(n) / nuͮ forder jegen my armen frouwen vnde wedewen vp holden moge wes v(m)me alle vorgeschreue(ne) stuͮcke vnde ok v(m)me de gerichtes koste moge recht syn bin ik / Juwer ersamicheit leue(n) her(re)n vnde deme rechten gerne folgich vnde gehorsam / fforder als in Juwen lesten rechtsprock vt gedrucket is dat hans schulte schal vorlust /vnde fellich sin Ok mit ander(er) bewisinge bauen de gerichtes tuchnisse alse he sik / vor meten hadde dar jegen vnde wedder nicht behelpen Men he schal by den / irsten rechtsproke bliuen laten Also mach he mÿ de sake nu nicht lenger vpholde(n) / offte togeren Men alse dy leste rechtsprok inholt de hirna vorteÿnkent steit / vnd(e) he mach sik mijt ander(er) bewẏsinge nuͮ nicht behelpen so he de bewysinge / to rechter tijd nicht gedan hefft vnde he vorlust vnd(e) fellich gedeilet is van den / hochwysen Scheppen to Magdeborch Also mach he dar baue(n) neyn Jnsage don / edder wes hir v(m)me recht sÿ
Scheppen to Magdeburgh
Vnsen fruntliken grud to vor(e)n Erszamen besunder(e)n guden fruͮnde(n) So / gij ouer twyer partte schriffte ordel vnd(e) ge rechticheit alse se de vpp den lesten / rechtsprock van wegin der lutteringe to hebbende ge sath vnd(e) ouer ge gheue(n) /hebben frouwen Metten Claus schulten seliger nagelaten wedewen an eynem(e) / vnde hans schulten am(e?) ander(e)n deile anlangende gesant vnd(e) vns recht dar / vp to sprekende gebeden hebben etcetera Spreken wy Scheppen to Magdeburgh / vppe de sulue schriffte vor recht Sintemale dat vnse leste rechtsprock alse wy / vppe desse sake vor recht erkanth vnde vth gesproken hebben nach lude vnd(e) / inholde der Copien in der gnante(n) frouwen Metten schrifften gesath vnd(e) / vp gebracht nah der resumption des vorigen rechtsprocks in eynem(e) gesette / also inholdet vnde vthwiset hebbe gij denn(e) als richter vnd(e) Scheppen nach lude vnd(e) / inholde Juwes gerichte bukes bekant dat det der halue(n) nicht forder inholde men [wen?] / de sake tusschen hans schulten vnde frouwe Metten nah lude des rechtsprocks / de is vp gelecht beth to dem(e) negesten dinghe we dem(e) ordel to ragende hed de / mach dat don
in der Scheppen buck in solken worden vorteykent vnde gescreue(n) steit Claus schulten wedewe hefft nach lude des Magdeburgschen rechtsprokes huden tuschen er vnd(e) hans schulten gelesen mit gerichtes / tuchnisse Nemliken mit der Scheppen bucke bewyset dat id inholdet vnd(e) / ludet to worde to worde also Jd isz geschÿn Im irsten dinge na pingsten am(e) / dingstage na Vrbani Anno lxxv de sake tusschen hans schulten an eÿnem(e) / vnd Claus schulten wedewen am(e) ander(e)n deile van wegen des magdeborg-/schen rechtsprokes huden in gerichte gelesen sint vp gelecht wente tom(e) negeste(n) dinge Alse dat we dar wes Jegen vnd(e) darvp to fragende hefft dat de dat denn(e) don moge dar is eyn frede ouer gebracht ...
dat mÿ denne ok van gericht(es) halue(n) / also befredet vnd(e) in der Scheppen buck in solken worden vorteykent vnde / gescreue(n) steit Claus schulten wedewe hefft nach lude des Magdeburgschen / rechtsprokes huden tusschen er vnd(e) hans schulten gelesen mit gerichtes /tuchnisse Nemliken mit der Scheppen bucke bewÿset dat id inholdet vnd(e) / ludet to worde to worde also Jd isz geschÿn Jm irsten dinge na pingsten am(e) / dingstage na Vrbani Anno lxxv de sake tusschen hans schulten an eÿnem(e) / vnd(e) Claus schulten wedewen am(e) ander(e)n deile van wegen des magdeborg-/schen rechtsprokes huden ingerichte gelesen sint vp gelecht wente tom(e) negeste(n) / dinge Alse dat we dar wes Jegen vnd(e) dar vp to fragende hefft dat de dat / denn(e) don moge dar is eyn frede ouer gebracht
Jk dorffe em / der ok to hebbende nicht in ruͮmen noch ghu(n)nen Edder tosteden Sunder(e)n mote mẏne gerichtes koste schriue gelt vnd(e) ordel gelt als(e) my de sake van wegen / der lutteringe to hebbende gekostet hefft dar Jm(e) he allenthalue(n) vorlustich / vnd(e) fellich geworden isz begeren wedderkeren vnd(e) erstaden ...
... wes v(m)me alle / vorgescreue(n) stucke moge recht sin Bliue ik frowe mette Claus schulten / seliger nagelaten wedewe by Jw erszamen vnd(e) wisen liue(n) her(re)n Richter vnd(e) / Scheppen desser stad Stendall hir ouer to erkennen vnd(e) to deylen wes / hir v(m)me recht sẏ des wil ik god dem(e) almechtigen vor jw gerne bidden / vnd(e) ok nach mynem(e) v(er)moge mit willen gerne vordyne(n) vo(re?) he screue(n) vnd(e) / auer ? geantwerdet am dingstage na Egidij Anno 1476
| 1 | nicht lesbar, da Anfang der Rolle abgerissen. |
| 2 | nicht lesbar; Klecks |
| 3 | sz als ß ? Im folgenden wird ohne weitere Hinweise an den entsprechenden Stellen sz geschrieben. |
| 4 | erste Naht,d.h. 2. Blatt angenäht |
| 5 | Tinte verwischt; daher eventuell Wort gedoppelt |
| 6 | durchgestrichen; Verschreibung |
| 7 | lesbar wäre auch mi , da ein Punkt über dem letzten Aufstrich gesetz ist.Freilich ist der Punkt des öfteren über Endungs- 3n4 bzw. 3m4 zu erkennen, weniger über dem Vokal 3u4. Möglicherweise handelt es sich um ein syntaktisches Zeichen, das zusammengehörige Abschnitte markiert, vgl eyn . oder hebben . u.a. Stellen. |
| 8 | 2. Naht |
| 9 | Verschreibung, durchgestrichen |
| 10 | nachträglich übergeschrieben |
| 11 | 3. Naht |
| 12 | 4. Naht |
| 13 | sehr dünn übergeschrieben, schlecht lesbar |
| 14 | auch geschien lesbar |
| 15 | gebeden ? |
| 16 | wisset durchgestrichen und durch übergeschriebenes wÿset korrigiert. |
| 17 | 5. Naht |
| 18 | als nachträglich übergeschrieben; als vermutlich nur aus Platzmangel, sonst alse . |
| 19 | Verschreibung, durchgestrichen |
| 20 | schlecht lesbar |
| 21 | vp gebracht : zunächst durchgestrichen, danach eingerahmt, vermutlich um es wieder gültig zu machen. |