[ 56 ]

De usuale et antiquo Fuero in Najara et regione concesso et confirmato.

Impiissima fraude interfecto rege Sancio, Garsie strenuissimi regis filio, ego Adfonsus filius Fredinandi Regis successi in regno.

Cupiens ergo in pace subiugare michi illius Regnum, salubre inveni consilium ab omnibus optimatibus meis ut an-

[ 57 ]
tiquas leges et propria instituta revolverem [ac renovarem], quibus duros mores Regni predicti Regis inhabitantium mitigarem, michique sic Regnum subderem.

Petentibus illis qui terram Najarensis regionis inhabitant, cum juramento meorum militum antiquas leges quas habuere in diebus avi mei regis Sancii Maioris, et avunculi mei Garsie Regis, reddidi; ut more illarum legum antiquarum vivant et nichil michi nec succesoribus meis amplius faciant.

Mos erat tunc:

Ut pro omicidio C solidi persolverentur, ut non reddatur sajonia.

Et si aliquis fuerit interfectus et omicida usque ad VII diem fuerit inventus et redditus, omicidium non requiratur.

Et si in via publica aliquis fuerit inventus occissus, omicidium non requiratur.

[ 58 ]

Et si aliquis militum hominem occiderit et per fugam evaserit, omicidium ab interfectore requiratur et nullo modo ab hominibus ville illius exigatur.

Non erat illis mos vehiculum in fossato dare, quod vehiculum nullus audeat [ab eis] exquirere.

Et miles civitatis illius nullum tributum exsolvat, et solummodo cum rege in exercitu pergat.

Veniente rege ad illam civitatem, illa sola nocte homines [illius] civitatis dent paleam equitibus regis: et si rex ibi amplius moratus fuerit nec paleam nec quemquam ab hominibus civitatis illius requiratur.

Et manneria clericorum sive laicorum nullo modo requiratur.

In pago ergo in quo fuerint Regis vinee primitus vindemientur, et post cetere vinee vindemientur. In pago vero in quo Rex vineas non habuerit, vindemient vineas suas quando eis placuerit.

Nec quidquam operis in Castello faciant nisi illud azore de foris quod soliti facere erant.

Nec quicquam [ausus sit]

[ 59 ]
facere raptum virginis vel vidue.

[Et hoc similiter statuimus de lignis ad necessaria domus de monte deportatis ut nullus sine precio audeat tollere].

Et barrium Sancti Andree quod vocatur Corniliur super C solidos quos debet dare nichil ab eo amplius requiratur; et barrium istud non dent regi neque clavijerum neque sayonem.

Ego Aldefonsus Rex hoc statuo et affirmo vobis laicis et clericis Nagarensibus, presentibus meis optimatibus, et interdictione ne amplius a vobis requirat aliquis de meis succesoribus. Dedi vobis juratores Comitem Petrum et Comitem Gundissalvum. S. Didaco Alvarez et Martin Sanchez et Vermudo Gutierrez. Era M. C. xiiij.

[ 71 ]

Istos sunt Fueros quod abuerunt in Naiara in diebus Sancii Regis et Garciani Regis.

I.

1.

Per homicidium de infancione, aut de scapulato, aut de iudeo, non debent aliud dare plebs de Naiara nisi CC. solidos, sine saionia.

[ 74 ]
2.

Per homicidium de homine villano, non debet dare nisi C. solidos, sine saionia.

3.

Si homo malus inventus fuerit mortuus inter plebem de Naiara, et fuerit infancion, non pectabunt pro inde nisi CCL. solidos, sine saionia. Si fuerit villanus C. solidos, sine saionia.

4.

Si homo fuerit occissus in illo campo, pro qualibet causa, pro inde plebs Naiara nullum debet homicidum.

5.

Si in die iovis, qui est mercati dies in Naiara, fuerit homo occissus vel inventus mortuus, pro inde non debet dare homicidium.

6.

Si infancion occiderit hominem, et fugisset; pro inde non debet pectare homicidium plebs de Naiara.

[ 75 ]
7.

Pro homine qui fuerit inventus occissus, et non habuerit livores, non debet pectare homicidium.

8.

Si aliquis homo occiderit hominem, et illum homicidam possunt habere aut accipere usque in septem dies, ipsum dent ad iudicem, id est, ad vicarium Regis, et non debent amplius homicidium.

9.

Si aliquis homo inventus fuerit in furto, et mortem acceperit, pro inde non debent homicidium.

10.

Si aliquis homo se despennaverit de penna, aut de ponte, aut si in aqua mortuus inventus fuerit, pro inde non debent pectare homicidium.

11.

Si homo inventus fuerit mortuus in hereditate de infan-

[ 76 ]
cione, aut de monasterio, non debent pro inde homicidium.

12.

Si aliquis homo percusserit iudeum, cuanticumque livores fecerit, tales pareat ad integritatem, quo modo de infancione, aut de scapulato.

13.

Qui percusserit villanum, et fecerit livores in loco descooperto, pro uno quoque livore debent pectare V solidos. In loco cooperto II solidos et medium.

14.

Si fuerint clamantes pro ossibus extractis, pro uno quoque osso extracto II solidos et medium.

15.

Si percussus fuerit infancion, pro uno quoque osso extracto V solidos, usque ad medium homicidium.

[ 77 ]
16.

Qui fregerit vel extraxerit oculum alii, si villano, minus quam medietatem homicidii, si infancione, medietatem homicidii.

17.

Pro mano amputata medietatem homicidii.

18.

Pro pede amputato si militer.

II.

19.

Homines de Naiara non habent fuero dare assinos, nec asemilas, nec illam bestiam pro ad fonssado, nisi ad suos vicinos quando fuissent in fonssado.

20.

Quando plebs de Naiara fuerit in fonssado, tres homines prendant bestiam de quarto homine, in qua portent suas sarcinas.

21.

Et ille homo cuia fuisset illa bestia, non vadad in fonssado, nec pareat fonssaderam.

[ 78 ]
22.

Plebs de Naiara non debet ire in fonssado nisi una vice in anno, ad litem campalem.

23.

Villanus qui non fuerit in fonssado, non debent nisi II solidos et medium.

24.

Si infancion de Naiara non fuerit in fonssado, habet calupnia X solidos, et pro fuero pectabit ex inde medietatem.

25.

Infancion de Naiara, non debent aliud facere, nisi tantum modo una vice in anno ire in fonssado cum Rege.

26.

Homo de Naiara, sive infancion, sive villano si in tempore guerre aliquid ganaverit, non debet quintam.

[ 79 ]
27.

Et in casa de infancione de Naiara non ullus debet posadam pausare.

28.

Infancion de Naiara non debet per homicidium pectare nec ullam penam habere.

29.

Clerigus de Naiara non debet ire in fonssado, neque fonssadam pectare; et nullo fonssado debet in sua casa aposare, nec ullam penam habere.

30.

Et in domo vidue, aut virginis, nemo sit aussus hospicium acapere, neque viduam, neque virginem forciare.

31.

Vidua de Naiara qui non habet filium, non debet ullam fonssadam.

32.

Et si habuerit filium qui potuerit ire in apellido, aut in fonssado, et non fuisset ille, aut homo suus pro illo, pectet fonssadam.

[ 80 ]

III.

33.

Conductor, nunquam pectet fonssadam.

34.

Homo de Naiara, si compraret domum, aut domos iusta domos suas compraret, et adunet ad domos suas, pro inde non pectet nisi unam fonsadam.

35.

Et si compraverit domos in duobus, aut tribus, aut pluribus locis, et misserit ibi suum panem, aut suum vinum, aut sua pecora, pro inde non debet ullam causam.

36.

Et si compraverit homo de Naiara in villis, terras, aut vinias, aut quamqumque hereditatem, semper habeat illas sine ullo fuero malo, et sine botilla.

[ 81 ]
37.

Homo de Naiara in sua hereditate faciat et edificet molendinos, furnos, turcularia, aut quodqumque voluerit sine ulla ocassione.

38.

Et si ad hominem de Naiara necessitas evenerit, vendat quequmque voluisset, domos, terras, vineas, hereditates, horreos, furnos, molendinos, aut quaslibet hereditates, suis vicinis, sine ulla ocasione.

39.

Et si aliquis in nocte equum aut aliam bestiam invenerit in messe sua, et potuerit eam occidere, pro inde non pectet calumniam, neque ipsam bestiam.

40.

Qui occidit caballum non voleado, si de infancione fuerit caballos mortuus, debet C solidos; si de villan L solidos.

41.

Qui bobem occidit, pectet XXV solidos.

42.

Qui assinum XII solidos et medium.

43.

Qui maurum occidit, XII solidos et medium; nisi pro eo, qui pactum habuerit pro sua redemptione.

[ 82 ]
44.

Et si homo de Naiara, vir aut mulier, filium non habuerit, det hereditatem suam, et omnem sustanciam suam, mobilem aut inmobilem, quantamqumque possiderit, quiqumque voluerit, nisi ad infancione.

45.

Et villanus non possit hereditare infancionem in morte.

46.

Et fuerum emendi aut vendendi panem, et vinum, et carnes, aut pisces, aut omnia vitualla, semper possideant plebs de Naiara.

47.

Si homo de Naiara litem commisit inter suos vicinos, calupniam pariat Regi LX solidos, et exinde medietatem.

48.

Et si calidum aut ferrum commixit, similiter pariat LX solidos, et exinde medietatem pro fuero.

49.

Si Rex, aut dominator terre evenerit, suus homo, aut alius homo, non sit aussus bobem allienum, aut vacam, aut porcum, aut arietem, aut ovem, aut gallinam, aut aliquam vitualliam accipere, sine suo precio.

[ 83 ]
50.

Et si tanta necessitas fuerit Regi aut dominatori terre, et vadad sagio per pauperculas mulieres, et ubi invenisset gallinas, accipiat, et pro una quaque gallina det ei pellem arietis.

IV.

51.

Et si in tempore estivus necessitas et inopia aque fuerit, pergant omnes hereditarii qui sunt in illo rivo qui currit pro medio civitate quod vocitant Merdanix, et disrumpant totas illas presas que fuissent de supra, pro fuero, ut habeant abundanciam aque, omnes hereditarii, ad molendinos, ad rigandos hortos.

[ 84 ]
52.

Et si aliquis homo, ipsam presam de Merdanis disrumpit, habet calupniam LX solidos; et exinde pectabit medietatem.

53.

Et si illas presas que sunt in Naiarella aliquis disrumpit, pectabit II solidos et medium.

54.

Et si in illo tempore rigandi vineas, aliquis homo evacuaverit aquam alienam, et misserit in aliqua labore sua, et probatum ei fuerit, pectabit II solidos et medium.

[ 85 ]
55.

Et si quitaverit illam aquam de toto in totum, pectavit XXX, et illi cuia fuisset aqua damnum duplicatum.

56.

In quoqumque loco inter terminos de alfoz homines de Naiara vineas habuerint, quandocumque voluerint, vendimient, sine calumnia, et sine coto.

V.

57.

Plebs de Naiara debent in illo castiello operam, et in illo azor de foras, cum sua porta, et nihil aliud.

58.

Et si homo de Naiara habuerit talem necessitatem qui non potuerit illi habitare, et fuerit in aliqua villa sub imperio Regis, teneat domos suas,

[ 86 ]
terras, vineas, et qualemcumque hereditatem habuerit, et laboret in illa azore de illo castello cum suis vicinis.

59.

Et si contigerit ad hominem de Naiara homicidium aut furtum, aut aliquam calumniam malam, et potuerit fideiussores dare non debet esse missus pro inde in prisione.

60.

Et si non potuerit fideiussores dare, non debet esse missus in carcere sed tantum in Palacio Regis.

61.

Et si dedit fideiussores, et non potuerit iudicium complere, ipsi fideiussores, nihil aliud debent dare, nisi tantum suum pedem de illo malefactore; et ipsemet malefactor, debet mittere suum pedem in cepo, et ferire tribus vicibus in clavilla.

62.

Et si fideiussores non potuerint habere pedem illum de illo malefactore, et malefactor fuerit infancione, nihil aliud dent nisi CCL. solidos, sine saionia; et si villanos C. solidos sine saionia.

63.

Si infancion rixaverit cum homine de Naiara de las puertas de las barras ad intus, non debet maiorem calumniam

[ 87 ]
ipsi infancion quam burgensem de Naiara, nec maiorem desondram.

64.

Infanciones de Naiara qui sunt hereditarii in Naiara, debent accipere in exitus, tantum unus infancion, quantum duos burgenses; et debent isti infanciones ponere unum militem que teneat aunupdam ubi Nomines de Naiara necesse habuerint, cum caballo et omnibus armas ligneis et ferreis.

65.

Et si furtum factum fuerit in villa de Naiara, et suspectam habuerint quod ipsum furtum sit in ipsa villa, vadeant cum saione, ad palacium Regis, et saione, secum ascendente et apellitum tribus vicibus dante, scrutentur palacium Regis, deinde omnes illas casas quasqumque voluerint, sine olla calumnia.

66.

Et de calumniis que facto fuerint in Naiara, non debent pectare, nisi medietatem, pro fuero, sine saionia.

67.

Et si aliquis homo de fora de Naiara, demandaverit ad hominem de Naiara aliquam

[ 88 ]
rem, non debent exire ad medianetum, sed ad portas de illo ponte.

68.

Homo de Naiara quoqumque vadat sub imperio Regis, pro aliquaque negociacione et aliquid compraverit, non debet ullum portaticum.

69.

Et nullus homo sit aussus [ad] hominem de Naiara tollere sua ligna, nisi dando et tantum quantum unum de suis vicinis.

70.

Et si aliquis homo fugerit ad Naiaram, pro homicidio, aut pro qualiqumque re, nisi pro furto; et aliquis suus inimicus incalcaverit eum, pro occidere, aut distorpare, intra corsseras de Naiara, scilicet, de Arenales ad intus, et de Parrale Regis ad intra, et de valle Antiquus in sursum, et de illa Cruce de Sancta Eugenia ad intus; propter deshonorem quod facit Deo et illo Monasterio Sancte Marie, et Regibus qui ibi iacent, pectent ad partem Regis millia libras auri.

[ 89 ]

VI.

71.

Et homines de Naiara, non debent herbaticum, de Sancti Martiny de Zahara ad

[ 90 ]
intus, et de Sancta Polonia ad intus usque in Ebro, in sursum usque ad Anguidanum.

[ 91 ]
72.

Non debent herbaticum, nec montaticum, in montibus qui sunt in circuito de Naiara, nec in deffessis, nisi tantum in illo soto de Maiarex.

73.

Et si ganatus de Naiara exierit pasturare de istos terminos suprascriptos in antea, tantum vadat, quantum pro nocte possit reverti infra terminos suprascriptos.

[ 92 ]
74.

Et homines de Naiara, debent montagare, de Sancta Pola usque in Ladrero; de Ladrero usque ad Ripam Regis; de Ripam Regis usque ad Mathaon; de Mathaon usque ad Ortigosiella; de Ortigosiella, Ebro ad sursum, usque in Ebriones; de Ebriones ad Petram Cidaderam; de Petra Cidadera ad Vallem Comitis, in sursum, usque in Zahara.

75.

Et debent pro inde, de grege, prima die III carneros, secunda die IV carneros, tercia die V carneros, et deinde quintare. De busto vacare unam vacam.

76.

Infancion hereditatus in Naiara, aut vicinos de Naiara, non potest, nec debet aduccere, aliud ganatum, ad terminum de Naiara pacendura, nisi tan-

[ 93 ]
tum illum ganatum, quod associaverit in die Sancti Johannis Baptiste.

VII.

77.

Et habent plebs de Naiara, medianetum, cum hominibus de Chemelio, usque in Bannos et in Petra Cidadera, et de Petra Cidadera et de Bannos ad sursum usque in Camprovin, et in Sancti Martiny de Zahara in campo ad sursum; cum illis de Valle, in Santa Daria de Maçanales; et cum illis de Trascollado in Genestajo; et cum illis de Valle de Canalibus, in Lagunilla; et cum illis de quinque Villis, in Sancta Columba de Anguidanos; et cum illis de Camero novo, usque in Agosto, in Sancta Columba de Bezares, et de Agosto in sursum, usque in Ebrum in Ventosa; et cum illis de ultra Ebrum, usque in Azzam et Muniella; et de Assa usque in Paganos et Hortigosillam, et de Paganos al sursum; et cum illis de la Subserra in Ebriones.

[ 95 ]
78.

Et isti supradicti sunt termini de Naiara propter Muniellam, qui est medianetum.

79.

Et si aliquis homo, pro qualicumque re, excepto furto, se missit in casa de aliquo vicino de Naiara, non debet esse incalciatus, de illam guertam ad intus.

80.

Et quicumque incalciaverit eum, in casa de infancion,

[ 96 ]
debet CCL solidos; et in casa de villano C solidos.

81.

Homo morator de Tirone in huc, et de Porto de Picos in huc, si veniret ad mercatum, non debet theloneum dare, nisi de almude de titrico unum denarium.

82.

Et si in villa dedit, non debet dare in ponte, nisi de illo tantum de quod non dedit in villa.

83.

Et si allienam agrimoniam aut rancuram ante Alcaldes missit et intra annum et diem non demandaverit, postea non respondat.

[ 97 ]
84.

Pro homine qui infectum occidit, et inde mortuus fuisset non debet plebs de Naiara homicidium.

85.

Si homo occidit hominem et in Sancta Maria se missit, pro inde non debet plebs de Naiara homicidium.

86.

Si homo de illo Sennorio quod tenuit Naiara occidit hominem, plebs de Naiara non debet homicidium.

87.

Et homines de Naiara, non debent excusadia aut pectum dare, nisi laborem tantum in illo castello de foris cum sua porta sicut supradictum est.

88.

Et illi excusati de Tricio, et de Arenzana, et de Ordianos, et de Alexanco, et de Torreciella, et de Zaffra, et de omnibus villis qui ad Naiara pertinent, non debent dare pectum, nisi cum illo almude, et cum illis mensuris, qui fuerunt in tempore et in diebus Garciani Regis.

89.

Similiter et ceteri, cum ipsa mensura, pectent quod debent de pane et vino.

[ 98 ]
90.

Et Concilium de Naiara debent dare pro fuero duos saiones unoquoque anno, et ipsos saiones debent accipere de illa emenda in illo mercato, quartam partem de illa cibera.

91.

Similiter, Alcaldes, debent habere in uno quoque die de mercato, de illa emenda, unam quartam de sale, et unum orcium, et unam ollam, et unam terrazam, et suum peditum in omnibus villis de suo iudicato, scilicet, uno pro quoque iugo bobum et unam quartam de tritico, et homicidiis decimam partem.

VIII.

92.

Et quicumque res occidit hominem, si plebs de Naiara potuerit illam rem habere usque in septem dies, dando illam rem cum sua delinda non debent aliud homicidium.

93.

Quilibet qui curtaverit policem manus debet pro ca-

[ 99 ]
lumnia L solidos; pro curtamento digite indices XL solidos; pro de medio digno XXX solidos; pro anulari XX; pro minimo digito X solidos.

94.

Qui excornaverit bobem omnino scilicet, de masculino et de femenino, pectet sex iugatas et III solidos.

95.

Qui excornaverit bobem de solo femineo, tres iugatas et XVIII denarios.

96.

Pro enguera de bestia caballar, pro nocte sex denarios, pro die tres denarios.

97.

Pro enguera de assino medietatem.

98.

Qui occidit cuadrupedem, aut volatilem, aut altilem qui cum sua madre sit et lactea, tale pectet quod sine matre bene se possit captere.

99.

Qui alienam arborem curtaverit, talem arborem det domino arboris curtate, ut eam defructet quousque sua arbor sit grata et fructifera.

100.

Qui ramam curtaverit, pro unaquaque rama II solidos et medium, pro trunco V solidos.

[ 100 ]
101.

De iis omnibus prescriptis, si clamantes fuissent ad Palacium, debent habere Palacium suas calumnias; et alias, non.

102.

Et omnis infancion, que sit diviserus de Naiara, nisi qui fuerit conductor, non debet quintam.

103.

In vetato de Conceio, si fuerit captus bos, aut baca, aut bestia caballaris, debet pro fuero, unum carabitum vinum in die, et duos in nocte.

104.

Et si fuisset ganatum de ovibus aut porcis debent matare masculum nisi fuerit cen-

[ 101 ]
cerratus aut coingatus unum in die, et duos in nocte.

105.

Quod si ganatum fuisset radium aut erraticum non debet matare, set pectet damnum.