---
title         : [Documentos de Nájera]
date          : 1044-1155
purl          : https://purl.uni-rostock.de/demel/t0010
publisher     : DEMel - Diccionario del Español Medieval electrónico (https://demel.uni-rostock.de)
analog source : Fidel Fita, Primer siglo de Santa María de Nájera, in: BRAH 26, 1895, 227-275.
text encoding : UTF-8
---

[ 230 ]
 In nomine domini, amen. Ego Garsias, dei gratia Rex, nullius cogentis imperio vel
 suadentis ingenio, una cum coniuge mea Stephania regina pro remedio et utilitate animarum
 nostrarum sive parentum nostrorum facio hanc cartam donationis et confirmationis deo et
 beatę Marię in partem helemosine, quam ego in subsidiis pauperum componere curavi, de
 illis quę in regno meo, deo donante, videor possidere.
 
 In primis dono et concedo monasterium sancti Martini de castello cum omnibus suis
 appertinentiis, idest, terras vineas ortales pomares pascuis molinis, vel cum omnia sua
 adherentia vel pertinentia. Item ecclesiam sancte Marie que est fundata ibidem et vicina
 illi suprascripto monasterio, simili modo concedo illi cum omni sua hereditate. Item
 ecclesiam sancte Columbe, que similiter circum ei fundata est, dono ab omni integritate
 cum omni sua appertinentia.
 
 Insuper concedo hiis qui regerint illam domum helemosine ut in quantum deus adiuverit et
 addere potuerint in hereditatibus addant ut eis voluntas et posse fuerit; et sint libera
 et quieta ab omni servicio regalique fisco.
 
 Item dono in Naiara duos molendinos qui sunt in barrio de tiendas ante domum saancte
 Marie, et dono sive persolvo in illa helemosina tota illa emenda de illa civera que
 vendita fuerit in

[ 231 ]
 illa civitate; et de omnibus aliis rebus similiter que ibi
 vendite fuerint in tota septimana, excepto de pisce maris, pręter illo die iovis.
 
 Item similiter de illos dies quos ego rigare debeo de illas aquas de elesone et de
 Nagerella dono in illa helemosina ut de vespera die lunis cum toto nocte et tota die
 martis usque ad vesperam aliam, nullus riget de eas nisi illa helemosina.
 
 Item similiter concedo illi illam decimam partem telonii que acciderit in mercato in die
 iovis. De illo mercato de bekera terciam partem telonii.
 
 Item vineam que fuit de vital hebreo et eleazar, que est in fontaneta, similiter
 dono.
 
 Item hereditatem de alesanco, que fuit de renduri, ubicumque invererint eam, ut domus
 eius vel hereditas deserviat helemosine. Item similiter unam sernam meam, que est in
 alesanco iuxta ecclesiam sancti pelagii, ab integra potestate eam dono.
 
 Item concedo etiam illi decimam de totas meas hereditates quas laboraverunt in granione
 et in sua alfoce.
 
 Item in termino de la raga dono unum monasterium quod vulgo dicitur sancta Maria de
 berbenzana cum omnibus suis hereditatibus et hiis suis suprascriptis divisis, idest de
 arga parte de liquerre usque ad illo monte, de parte la raga de petra ficta usque ad
 summum montis transacta illa aqua, et de parte iuso usque illa ripa nullis alienis
 interiacientibus terminis preter hos suprascriptos terminos predicte ecclesie. Eo modo
 mando mea regali potestate ut introitus suos habeat in totas partes sicut illi de la raga
 una cum eis, et ubi habuerint pasturas illi de la raga, ita et ipsi habeant de berbenzana;
 et in illa aqua nullus homo habeat potestatem in quantum currerit in termino de ipso
 monasterio pro ulla causa, nisi illi qui illud monasterium dominaverint. Et ea auctoritate
 dono et confirmo decimam illius novene quam solent dare vel pectore homines de la raga de
 toto; et mando ut illud soto quod est de S.a Maria tale foro habeat sicut illo soto meo de
 la raga.
 

[ 232 ]
 
 Hec igitur supra scripta et alia quecumque predicta domus arbengarie addere poterit vel
 augmentare, ragali auctoritate una cum coniuge mea Stephania regina sanctio et
 confirmo.
 
 Insuper addo et mando ut non sit in ea homicidio neque fossadera, neque annutuba, neque
 saione, neque sigillo, neque castellera, nec super illos mesquinos, nec super sus caseros,
 nec super ullum hominem qui sub potestate et iure de illa arbengaria fuerint inquirat
 aliquis aliquos fueros; sed sit libera et ingenua sicut domus sancte Marie.
 
 Si quis aliud fecerit quam supra continetur, sequenti subiaceat sententie.
 
 Determinatio vero domus abergarie hec est quam ego Garsias rex cum coniuge mea Stephania
 regina facio atque confirmo, hoc est, de porta lubrica ut deducit per tiendas usque ad
 illo rivulo sordido et per ora rivi usque pervenit ad illam casam quam comparavit regina
 de galindo moza, et alia casa de iudas usque ad illam portam antiquam ad illo azor de
 illos iudeos.
 
 Has omnes supra scriptas donationes dono et confirmo tali testamento proponens ut si quis
 ab hinc et deinceps aliquis ex meis successoribus vel quibuslibet personis hoc meum donum
 vel decretum violare vel infringere ausus fuerit, ex parte Dei omnipotentis et omnium
 sanctorum eius sit anathematizatus et confusus, in supre a fronte vivis careat lucernis,
 excomunicatus autem et ab omni cetu christianorum cetu deiectus, atque a sancta matre
 ecclesia seclusus sub amara morte finiens vite termiunum, cum omnibus principibus
 tenebrarurn vel cum iuda traditore partem habeat in inferno inferiori in secula, amen.
 
 Ut hęc scriptura stabilem obtineat roborationem, omnes filii mei et principes regni mei
 laudantes confirmant.
 
 Dnus Sancius filius meus testis conf. Infans Ranimirus filius meus testis conf. Infans
 Raimundus filius meus testis conf. Infans Ermisenda filia mea testis conf. Johannes
 episcopus testis conf.

[ 233 ]
 Fortunio episcopus testis conf. Munio episcopus testis
 conf. Dus Petrus abbas testis conf. Fredinandus rex Galecie frater meus conf. Ranimirus
 Rex aragonie frater meus conf. Gutter Gutierrez conf. Galindo Galindoz conf.
 
 Deinde omnes obtimales palacii mei laudant et confirmant.
 
 Actum publice apud Naiaram, reguante domino rostro Iesu christo in celo et in terra, et
 sub eius imperio ego Garsias, filius Sancii regis, in Pampilona et in Naiara, in alava in
 Castella vetula, in Era M. L. X. IIII.o X.o kls. maii, Luna XIIII.a


[ 240 ]
 
 Sub nomine sancte et individue trinitatis, patris et filii et spiritus sancti, quem ego
 firmiter credo trinum in personis et unum in deitate, qui cuncta dominatur elementa et
 vivens per secula cuncta. Dum et ab ipso nascentis seculi primordio, si replicetur in
 posteris descendens supervenientium progressio, ipsius summi opificis innata benivolentia
 in omnibus repperiatur semper suum fragile plasma clementi et paterna visitasse sententia,
 quasi quodam sui conditoris contubernio ac summe divinitatis pio sustentatus solacio homo
 ceteris animantibus ut particeps deitatis, est prelatus, et ad sequens propagandum seculum
 divine bonitatis consilio est prędestinatus.
 
 [Quod] ego Garsia, dei gratia [Rex], Sancii regis filius, plerunque sapientum relatu
 audiens et audita secundum modum propria scientia perpendens et vera esse firmiter
 credens, dum mei regni in partibus, plurimis in locis, sanctę dei matris ecclesię
 desolationem prospicerem, et nostris vel parentum nostrorum peccatis exigentibus in tantum
 loca sanctorum occupata esse, sen quod verius est, destructa a barbaris nationibus viderem
 ut vix etiam posteris posset esset indicio ubi iam sanctę ecclesię apud priores legalis
 foret institutio, communi consilio dilectę coniugis Stephanię decrevi in domo domini
 aliquid tale labo-

[ 241 ]
 rare ut nostri nominis esset memoriale. Ad quod
 consilium rationabiliter prosequendum:
 
 In nomine sanctę et individuę Trinitatis, dono ad ecclesiam beatissimi Iuliani has
 villas: Medrano, Soiola, Tor de amunia cum suis terminis et ecclesiis. Termino de Soiola:
 de los cabezos de la rat usque ad fontepudiam et usque a la kasa, et cum vadit via vetera
 usque ad crucem, et itur per aliam viam quę vadit a la barguiella, et cum vadit el cerro 
 usque ad bustrello, et alia via que vadit ad lagunam de canes et usque ad mazanellum, et
 cum termino cotado viam quę vadit ad fontanellam et usque ad fossas de mauris et usque
 vadello, et cum vadit ad rivulum sancti michaelis; quem si quis homicidium, vel aliquis
 alicuius sceleris reus, presidii causa venerit et fuerit ingressus, et alius inde
 violenter eum abstrahere voluerit, pectet Regię maiestati mille auri talenta, et
 restituant hominem sine ulla lesione in loco suo. Termino de medrano: de vinea domni
 alamis usque infontanella. Termino de Ivero: de via alverit usque in otero et viam de
 lucronio.
 
 Et ego rex Garcia una cum uxore Stephania, dilecta coniuge mea, dedi has supradictas
 villas monasterio sancti Iuliani de soiola cum omnibus suis pertinentiis, cum aquis pratis
 sernis montibus molendinis, vineis, et cum decimis omnium hereditatum tam agrorum quam
 vinearum, que sunt de camino iudeorum a suso.
 
 Dono etiam ecclesiam sancti vicentii super medrano; et iuxta eam unam sernam: de oriente 
 via de medrano et currit ad daroca, et de occidente usque sotiello. Et in Naiara ecclesiam
 sancti Petri cum suis domibus et cum omni hereditate. In Ibero flumine canares inter cerva
 salida et lucronio ad integritatem.

[ 242 ]
  
 In lenez XII areas de sale. Sanctum Stephanum de collegio cum sua hereditate et omnes
 illas sernas de camino viejo a suso cum vineis suis. Quattuor molinos in iregua, et aquam
 de daroca, noctem martis et diem mercurii cum nocte sua. Similiter de Iroga ad quodcumque
 opus habuerit. Et cum hiis omnibus me redditurum tidon, aras, arato promitto, quę
 similiter de soiola fuerunt.
 
 Hęc vero omnia predicta per meam regalem potestatem, cum consensu principum meorum,
 statui atque confirmavi et usque in finem mundi inviolala inconcussaque permanere decrevi.
 Unde coram deo vivo et vero qui me regnare iussit, coram eius iudicio terribili coniuro et
 obtestor omnes meos hereditarios successores, cunctos primates et universum populum nunc
 atque in posterum, quatinus nulli meo subiacenti ullo modo liceat infringere seu
 convellere hęc quę a me ragali sanctione concessa sunt vel ordinata deo et sancto Iuliano
 de Soiola. Si quis autem, quod non credimus, huius rei temptator aut contemptor existere
 voluerit, excomunicatus et anathematizates eternę dampnationi subiaceat; condepnatus,
 anathema sit maranata, et sanctum Iulianum et sanctam Mariam et ommes electos dei hic et
 in futuro sentiat sibi contrarios, atque in inferno inferiori Iudam traditorem habeat
 consortem et diabolum consolatorem; inceptum vero irritum maneat. Ille autemn pro ausata
 inquietudine mille auri [talenta] sancto Iuliano persolvat.
 
 Hanc regalis decreti cartam de dono quod fecimus sancti Iuliani de Soiola, ego Garsias
 rex una cum uxore mea Stephania et cum filiis meis, propriis manibus confirmamus et ratam
 fecimus et hoc figurę signum fecimus, atque testibus confirmandam damus.
 
 Ferdinandus rex conf.- Renimirus rex conf.- Garsia alavensis conf.- Gomesani Nailensis
 conf.- Sancius Pampilonensis conf.- Guillelmus Urgellensis conf.- Atto Aukensis episcopus
 conf.- Bernardus Palen[tinen]sis episcopus conf.
 

[ 243 ]
 
 Signum Fortuni Sancii de punicastro testis.- S. Azenarii fortunionis de azafra testis.-
 S. Fortuni Sancii de sancti Stephani testis.- S. Garsea fortuniones de funes testis.- S.
 Garsia Oriolis de resa testis.- S. Fortunionis eneconis de alava testis.- S. Sancio
 fortunionis eneco testis.- S. Lope velascoz de colindres testis. S. Sancio sancii de
 pitella testis.- S. Enego xeminionis de arosta testis.- S. Aurioli sancii de tafalla
 testis.- S. Lope aznarez de ocon testis.- S. Azenari Sancii de petralata testis.- S.
 Fortum Oxoa de begera testis.- S. Garsia sancii de tariego testis.- S. Galindo belesco de
 mena testis.- S. Remiri Sancii testis.- S. Gomez Sancii testis.- S. Fortun lopez testis.-
 S. Belasco fortunionis testis.- S. Lope armiger Regis testis.- S. Fortunionis botillarius
 testis.- S. Sancii enechonis testis.- S. Galindo Lopiz offertor regis testis.
 
 Deinde optimates mei regni seu fratris mei ferdinandi regis, qui adfuerunt, firmiter
 laudaverunt et confirmaverunt.
 
 Hoc autem donum seu confirmatio firma data et deo oblata et beato Iuliano fuit de Soiola.
 Era TLXXII, apud Soiolam publice un Nonas Novembris, luna v. II Regnante Rege Garsia, qui
 hoc testamentum fieri iussit, in pampilona et in alava, et in Castella vetula et usque in
 bricium, cutelium etiam obtinente cum suis terminis in asturiis; Fredinando rege fratre
 eius in legione et in burgis, et in aragone fratre eorum Ranimiro rege, feliciter.
 
 Ego Frutuosus iussione domini mei Regis exaravi.


[ 244 ]
 
 In nomine Domini. Privilegium terrarum et vinearum domus sancte Marie.

 Sub firmitatis testamento et scripture solidamento hunc subsequenutem numerum terrarum
 et vinearum confirmabit gloriosissimus rex Garsia una cum coniuge propria Stefania regina.
 Era TLX IIIIa coram Gomisano [episcopo Naiarensi] seu aliorum plurimorum episcoporum et
 abbatum vel primatum, qui adfuerunt, fredinando et ranimiro regibus suprascriptis
 regnantibus suis in locis, Dei genitricis sancte Marie virginis in perpetuo possidendum,
 ibidem Deo servientibus.

 Scilicet sancti Tomę unam terram iuxta flumen naialiellam, et latus terram sancti
 Emiliani, et de oriente [h]ortum filiorum ecta muza de penna. Aliam in termino tricii ad
 illud torcular reginę; ex oriente via quę vadit de tricio ad illos molinos. Tertiam ad
 ripam, quę dicitur de amunna maura; de oriente supradictam viam, de occidente eaudem
 ripatn. Quartam ad faciem de argenzana; de oriente adiacet via pergens de tricio ad
 valles; a dextra parte rivus unde omnes rigant, ex sinistra

[ 245 ]
 terra velasco
 gomiz de tricio. Quinam in eodem termino; a dextra parte palus et rivulo, ex sinistra
 alius rivulus quem accipiunt ad illam presam inter argenzanam et tricium ad rigandum.
 Sextam ad ripas caditas iuxta viam de maggeresce ex sinistro. [Septiman ...]. Octabam in
 illo campo ad illam custodiam et ad torcular alkaldi; ex oriente via pergens ad sotomalum
 Nonam ad illud torcular alkaldi inter duas vias pergentes ad eruniolam et ad orcanos, et
 ex oriente terra de alkaldi fortun citiz: Decimam in via sanctę Marinę; de oriente eadem
 via, de occidente rivus molinorum, ex dextro terra senioris eximini garceiz. Undecimam
 subtus illas vineas sanctę Marine; ex oriente via ad sotomalum, occidente via sanctę
 Marine discurrens ad subiacentes villas, ex dextro vinea domni uernardi; ex sinistro pagum
 quod dicitur iusanę. Duodecimam subtus vallanticum in ora ipsius rupis. Tertiadecimam ad
 rigum de formiella subtus eandem villam; ex dextra via de formiella ad aliam formiellam,
 de sinistro ipse rivus. Quartadecimam ad illas ripiellas de illo duenno ut dicunt; de
 occidente terra dominici petri, de oriente hęc ipsę ripę.
 
 Vineę igitur sancti tomę sunt: unam ad ripam de amunna maura, ex oriente via de tricio ad
 argenzanam, de occidente eandem ripam, ex sinistro rivus unde omnes rigant. Alia ibidem in
 ipso termino, et tertia et quarta. Sed inter eas sunt alię extraneę quę eas dividunt:
 inter primam et secundam sunt duę alię vineę;

[ 246 ]
 inter secundam et tertiam alię
 duę; inter tertiam et quartam quatuor. Quinta vinea est in via sanctę Marinę: de oriente
 vinea sancti Emiliani et rivus unde rigant, ex occidente eadem via, ex sinistra terra
 domni uernardi.

 In ruego habetur una que fuit huius sanctę Marię subtus villam; de oriente rivus
 discurrens ad villam meskinam de occidente terras sancti Martini ipsius villę. De vicinis
 sanctę Marię est una vinea ante sanctum Iulianum, de occidente vinea sancte Marię priati,
 de oriente via de sancto Iuliano ad auctriellos. Alia in via montis dextra parte; de
 oriente vinea regis quę fuit domni petris, de occidente vinea sanctę Marię de arcos.
 Tertia ibidem in capite Iusano de illo prato; de oriente rivus qui venit de uctriellos, de
 occidente vineam de alkaldilio de tricio. Quarta in via sanctę Marinę; de oriente vinea
 sancti pelagii, de occidente ipsa via sancte Marinę. Quinta que fuit de bazo in illas
 costas subtus fontem grandem; de oriente via de sotomalum, de occidente vinea de germanę
 domni petri, ex dextro vinea de galindo de mominan.

 Sancti Michaelis una vinea in via montis de sinistra parte; de oriente, vinea filiorum
 Abolbalia, de occidente domni fortunii de subpenna.

 De vicinis de cerbera una vinea in plano super vineam regis ad sanctum Iulianum latus
 vineam de peratiel iudeo de sinistro, de occidente semita, de oriente vinea de scemeno sub
 penna. Alia, de occidente iuxta supradictam semi-

[ 247 ]
 tam, et iuxta
 vineam filiorum Iohannis de uanios. Tertia in eodem plano, de oriente una semita.

 De vicinis sancti Iohannis una vinea in valle de amira iuxta vineam de geza, de
 occidente vinea de albaro, de oriente de gomiz usque in illam ripam. Alia in valle corna,
 de occidente vinea clericorum sancti Iohannis, de oriente valdecendura.

 Una terra de vicinis sanctę Marię Naialę ad sanctam Mariam de arcos denante, et findit
 eam unus rivulus. Domna Auria navarra tradidit sanctę Marię unam vineam in nagera ad illam
 ripam ante eadem nagera iuxta viam publicam et in sotomalo unam terram. Eximinus, domni
 belliti frater, tradidit unam vineam sanctę Marię in illas costanas subtus torcular de
 alkaldi, ex dextro vinea de vitales iudeo, de sinistro de galafiel iudeo, de oriente via
 publica. Domnus gamiza tradidit se sanctę Marię et omnem suam hereditatem quam in sotomalo
 possedit et unam terrani super ecclesiam sanctę Marię, de occidente via quę intrat sotum
 malum, de oriente terra de martin, de sinister terra de galindo maiorino de eruniola. Et
 alia ibidem, de dextro salbator, et de sinistro de kalibia de naiala. Et tertia ante
 ostium sanctę Marię, de sinistro dominico de cironia, de oriente illa via. Quinta terra et
 unum linare in defesa, de oriente rivus dictus ihald, de occidente via de sotomalo ad
 eruniolam. Sexta subtus villam et ortos, de oriente illa villa, de occidente illi molini,
 de sinistro terra de dominico velaskiz. Unum linare in semita molini, de oriente terra de
 dominico calbo, de occidente de viva, de sinister ipsa semita. Aliam ibidem, de oriente

[ 248 ]
 terra de dominici velaskiz. Unus ortus ante villam iuxta rigum ihald cum suis
 pomiferis. Una terra subtus villam ad illud pelagum, de oriente via quę pergit ad villam
 meskinam, de occidente naialielam. Alia iuxta ipsam in capite pelagi, et de oriente ipsa
 via. Tertia in soto, de oriente semita ad villam fridam, et de occidente via ad villam
 meskinam.

 De rege autem in sotomalo terra subtus villa, de dextra semita molini, de sinister
 rivus ihald. Unus ortus in via defessa. Unum linare subtus villam, de oriente terra de
 anderuita, de occidente de domeneco velaskiz, de dextro de viva, de sinister domni gamizę.
 Et duas terras quas mutarunt cum iudeis ad illud pelagum in directo de ruego et inter
 utrasque est terra domni gamizę; illa una de oriente via ad villa meskina, de occidente
 naialiela. Alias duas terras ibidem in soto, de oriente via ad villam fridam, de occidente
 naialiela, et inter ambas via ad villam meskinam. In molinis vicinorum in XX dies III oras
 de rege. In prato ante villam fridam II.os molinos, quos tenent ad medio cum vicinitate
 clericorum domus sanctę Marię, id est falcon.

 Vineę autem domni gamizę II maliolos et II vineas; et de rege una vinea; et alia quę
 fuit domni dati cum suis nucibus.

 De villa meskina una serna circa sanctam eufimiam; de oriente rivus molinaris, de
 sinister terra senioris sancii maceratiz. Alia serna quam dicunt de illis areis; de
 oriente [et] de dexter vinea de goto domunio vincentiz, de sinister illę arcę, unum linare
 de illis areis de oriente, vineę de occidente, linares villę de dextera. Tertia serna quam
 dicunt sancti torquati, super rigum integra. Quarta serna quam dicunt de ciclabe, de

[ 249 ]
 oriente vinea de eneco enecoz, et de occidente rivus sancti torquati. Tres
 terras iuxta merdaniel, de oriente ipse rivus, de occidente illa via; illa una de dexter
 terra domni andres, de sinister fortum de montalbo; illas duas sub rigum, de oriente terrę
 senioris azonari fortunionis et de filia eneco enecoz, de occidente isdem rivus. Una serna
 ad illud pelagus, de oriente terra de zorrakin, de occidente via ad montem album. Unum
 linare, de oriente illa aqua, de occidente de eneco eximenonis sub illum molinum de
 vicinis, in eodem molino in duas menses una ebdomada integra. Et unum molinum in termino
 istius villę, quę tenuerunt homines de baliellos rebelatum; et rex domnus garsea eduxit
 eum et dedit sanctę Marię. Dedit rex domnus Sancius, filius eius, subtes villam fridam
 unam sernam, quam dicunt prato; de oriente naiariela, de occidente rivus qui vadit ad
 monte albo.

 Domnus lupus nagarensis tradidit sanctę Marię unum maliolum qui est ad sanctam Mariam
 de arcos in sinistra parte; de oriente vinea seniorum sanci fortunionis de degio, de
 occidente terrę tricii, ex sinister rivus unde rigant et vinea garsię fortis. Alium
 maliolum quem dicunt de cascaliares; de oriente vinea domni domenici, et de occidente via
 de tricio, ad illam custodiam de eleronziello, in dextro maliolum de mozot de tricio.

[ 250 ]
 Tertium maliolum ad illum pratum de fonte pulida; de oriente terra regis, ex
 sinistro vinea regis, in destro illa ripa. Quartum in lombazo, habentem ab occidente vinea
 pasqualis domnę kię, ante eam vinea regis et torcular inter duas ripas. Qunitum in campo
 de Cardenes, habentem ab oriente vinea filiorum muzę, ab occidente vinea dominici filii
 galaldi, a sinistro via de nazara ad matrizem. Unum ortum ad illam cobam de garcia
 gundisalbiz, ex oriente ortus domni dominici de zerbera, in dextro kirami, in sinistro
 filiorum ferri de cerbera.

 Item vineas de soliolo, que habentur in nazara. Unam vineam; ad sanctam eugeniam,
 habentem de occidente vinea domnę taresę filia senioris fortunii Sancti, ab oriente vineam
 sanctę Eugenię ad tricium. Secunda vinea sub tricio iuxta semitam et rivum qui pergunt de
 tricio ad flumen naiale, ex dextro et sinistro vineam sanctę Columbę. Tertia inter trizium
 et argenzanam, de capite denantero usque in ipsum pratum de argenzana, de retro vinea
 germani de galindo alharraz. Quarta ad illa torcularia iudeorum in campo; ab occidente via
 de sotomalo, ex sinistro vinea de pasqual de domna kia.

 Item terras de Soliola. Terrę autem: una ante sanctam Mariam de arcos, in sinistra
 parte una fons, in dextro via de trizio ad mazerresce. Secunda ante sactna Maria de arcos,
 dextro via de trizio ad eleson, sinistro rivus vinearum. Tertia iuxta naialiellam in
 directo sancio pika, ab oriente viam naialę ad sanctam Marinam, ab occidente vinea de
 Juces iudeo, in sinistro terra de donna de azanetho. Quarta ibidem, ab oriente ribus qui
 rigat terras et vineas, ab occidente viam sanctę Marię in dextro linare de deabhomar.
 Quinta ibidem inter illas vineas

[ 251 ]
 et illas costanas, ab oriente ille fons et
 vinea de rabi, ab occidente rivas sanctę Marinę, in dextro vineę filiorum Ihoannis de
 scopleto.

 Item notitia terrarum monasteriorum Nazarę, quę inventę sunt monstrantibus senioribus
 nazarę, id est, ambroz alkalde, fortunio zitiz, et dominico calbo et dominico bellite.
 
 De sancta Maria. Una aria ad illa custolera, ab oriente vinea de anderivita, ab occidente
 viam sanctę Marinę, in dextro vinea de alkalde, in sinistro vinea de fortunio ierno de
 dominico martiniz.- De sancto Tome. Una serna ad sancta Marina in illa glera, ab occidente
 latus naiariella, ab oriente illum rivum de molinos domnę Marię. Secunda terra in valle de
 puerca de capite fontis usque sub illa penniella. Tertia ad illas tassukeras, ab occidente
 semita de rivo formiella et pergit ad valle antiquo. Quarta ibidem in rivo de formiella,
 ab occidente terra de duenna filia de zekri de azaneto, ab oriente semita et terra da
 ambroz. Duas sernas ante formiella ad illam lagunam, quas findit illa calzata integras per
 eorum terminos. Septima ad Val de puerca super sernam de leyoar, ab oriente via quę
 discurrit per rivum de formiella ad naiaram.

 De sancta Agate. Est unum hilare ad sanctam Eugeniam iuxta pieza de Iohannes citiz
 filio de citi decano, et de alia parte pieza de dominico filio de Semeno addenantato. Alia
 serna ad ripiellas de illo duenno, de oriente terras de dominico perriello, ab occidente
 de nunnu obecoz de formiella de susso.

 De sancto Romano. Prima serna in illa almohalla iuxta viam de fontaneta de dextro,
 occidente pieza de alkalde, en sinistro terra de domno quiram. Secunda ad illud torcular
 de alkalde, ab occidente illa via, ab oriente vinea de sancio mageratiz. Tertia in campo
 de artaza, de occidente vinea de ambroz et de

[ 252 ]
 iudeis. Quarta in eodem campo
 iuxta viam de fonte grande, ex oriente, terra de domno fortunio. Quinta in eodem campo
 ibidem iuxta viam de fonte grande. Duas piezas arias ad illa custolera de sancta Marina ad
 illud morcolare; inter ambas iacent duas vineas.

 De sancto Sebastiano. Una vinea ad sancta Marina, de occidente vinea fortis filii
 alkaldissę et latus vinea domnę legundię. Una terra ibidem, de dextro terra de fazme de
 uarrio de mercato, de sinistro vinea de alkaldissa mulier muddarue, ab oriente vinea domni
 belliti. Et alia una terra iuxta maliolum regis, que fuit de upaziel, de dextra terra de
 zuleman iudeo, de sinister similiter illius germanorum. Et una terra de sancti pelagii,
 quę est in portiel de capras.

 Obblatio domnę Aurię. Hęc donatio domne aurię. Una vinea ad sanctę Marię quę fuit,
 comparata X.a VIIIo solidos de blanco lopiz denante sancti Cipriani cerca vinea de illa
 filia de sancio sancionis de alasanco, denante vinea de saracina de forte kaballero. Et
 una serna in valle auta iuxta fontem de rege. Et una pieza in sinistro de ipsa villa
 alasanco iuxta illam padulem et viam quę excurrit ad fasces et ad portiello de valle auta,
 in campo de suso terra de munio fortes, ab oriente terra de illo velasco sancionis. Pro
 anima de scepa: una vinea in fontaneta de trizio, de oriente via de monte, de occidente
 pieza de domno hacen.

 Item vineas de sanctę Zezilię. Una vinea ad illa vinea de gomiz kamerero, et iuxta
 vinea de sanctę Columbę. Alia circa ripa de amunna maura, iuxta viam quę pergit de tricio
 ad argenzana de iuso. Tertia ibidem prope iuxta una de donzahyt de tricio. Quarta ad
 sancti Iuliani subtus illa de sanctę Columbę. Quin-

[ 253 ]
 ta ad illas
 atobas iuxta vinea de gomiz. Et iterum ibidem una pieza iuxta illa terra de sancti
 Emiliani.

 Hęc donatio de banzo, quę dedit una vinea iuxta vinea de ferrizuel iudeo. Et alia que
 dedit domno Salbator vinea quę est ad sanctam Marinam iuxta illa aria de sanctę Marię quę
 fuit vinea de seniori eximino eneconis. Et tertia vinea que dedit dominico molinero uno
 maliolo iuxta vinea de bellito. Et quarta vinea que dedit dominica de banzo iuxta vinea de
 gomiz cognato de domno azenar. In pago de treana una vinea de filgoa iuxta vinea de
 presbiteris de orcanos, quę fuit de senior enneco enneconis. In via maiore, Prior domnus
 Fortunio dedit uno maliolo. Domno mugera dedit una vinea in pago de argenzana ultra villam
 ad via mediana. Filgoa dedit in otriellos una vinea in pago de argenzana ultra villam ad
 via mediana. Filgoa dedit in otriellos una vinea circa illa vinea de albarda.

 Donatio alkaldi fortunii zitiz. Una vinea ad illud torcular de sponda. Alia super
 illa vinea de hapaz. Duas vineas iuxta sanctam Marinam et iuxta vineam de sessat iudeo.
 Alia ibidem iuxta vinea de fuertes zuhurro. Alia inter vineas domni folkeri. Alia circo
 illo maliolo de domno Vernardo. In pago de eruniola una vinea iuxta vinea de domno Zentol
 et sanciorolo. Alia iuxta vinea de domno Salbator de naiara. Tertia circa illa de Soliola
 et iuxta illa de tellu de oruniola ab oriente, alia super eruniola iuxta via de occidente.
 In pago de artaza una vinea iuxta vinea de galindo maiorino de orcanos.

 Heę sunt hereditates sancti Petri de Soliola, quę sunt in Naiara; et sunt ostentę a
 vetulis naiarę. Una vinea de truliare de illo duenno, que fuit de illa domna moma duenna 
 iuxta

[ 254 ]
 sanctam Eugeniam. Alia vinea ad sanctan Eugeniam iuxta vinea de muza
 hazan. In campo de artaza iuxta terra de sancti Romani una serna, et vinea quę est usque
 illa via domno kiram, iuxta limitem ex oriente marguan, ab occidente vineam de iudeos.
 Alia serna in artaza in via de fonte grande de sinistra parte quę fuit de domna moma
 duenna. Una vinea in sancta Marina, de occidente via de sancta Marina, in sinistro alkalde
 mutarraf, ab oriente alkalde fortunio citiz, in dextro helara. Alia vinea circa helara in
 medio, de alia parte viuea de alkaldessa, in parte orientis et dominico martiniz. Una
 terra iuxta vinea de rege quę fuit de hapaz in dextro, in sinistro galindo de momina in
 facie de vinea regis de illa turre. Una terra ... latus vinea sancti tome, de alia parte
 terra de garsia Sanger piscatore, qui fuit ebreus.
 
 Oblatio domnę Gotinę. In termino de uobatiella una vinea ubi dicitur in benelo iuxta
 vinea de azenaro vellito de tobia de sinistro, in dextro vinea de vicinos de uanios et de
 velasco munioz de uobatiella. Alia vinea in valle de uobatiella subtus via, ex sinistro
 vinea de Iohannis munnioz de tobia, in dextro munnio petriz de uobatiella. Tertia vinea in
 illo valle in campo de suso, in dextro vinea domni michaelis, in sinistro de iohannis
 munnioz de uobatiella. Una pieza in fozilio, de sinistro pieza de belasco garzeiz de
 matute, in dextro de sancio ayub de uobatiella. Alia in nokeruela in sinistro belasco
 garceiz de matute, in dextro lope Sanger de uobatiella.


[ 256 ]
 
 Sub christi nomine et individue trinitatis. Ego gratia dei garcia rex una cum coniuge mea
 Stefania regina, nullius cogentis imperio nec suadentis ingenio, sed propria atque
 spontanea mei voluntate, facio cartam donationis vel ingenuationis ad hanc villam quam
 vocitant cova cardelli cum suo monasterio sancti pelagii, que non faciant fosato, neque ad
 apellido vadant, et non pectent montatgo nec magnaria. Et habeant foro illos iugueros
 annutaba duos solidos; et qui uno bove habuerit uno

[ 257 ]
 solido. Et enparada decem
 fornazos unusquisque, et duos colodros de vino et duos kasados uno carnero annale. Et
 mulieres que fuerint vidue non pectent annutuba, sed pectent enparada quinque fornazos
 unaquenque, et sendos eolodros de vino, et inter quatuor uno carnero. Et si habuerint
 filios non pectent supra. Et illi barraganes, qui non habuerint patrem neque matrem non
 pectent magis de una vidua, usquequo faciant nuptias, et postquam fecerint sedeant
 escusados uno anno. Et de homicidio et de calonia pectent lo medio, et si aliquis homo
 petierint iudicium pro aliqua causa, donet fidiator de suo consilio; et cum illo fidiator
 faciat suo foro, delindent se, aut de villa aut extra villam, unde melius potuerint
 invenire. Et ego rex garsia ingenuo cova cardelli cum terris et vineis, quatuor vineis in
 valle uinez, et quatuor in rivo de anguilas in termino de aguilar. Sic ingenuo cum istos
 foros cova cardelli ad atrium Sanctę marię; Nazarensis cum exitus et introitus, montibus,
 vallibus, plaudis, fontibus atque molendinis. Et sunt in illa villa duas defesas una de
 ligna et altera de erba. Et termini eius sunt del era de celta per viam de radi gada usque
 ad summum vallem de ieles. Et per medium lombo usque as sanctum martinum, et deinde per
 summum lumbo usque ad illam moneca. Et deinde ad plano de cozina, et deinde ad ribota. Et
 deinde ad navas en suso usque ad summum vallem de fanae ferrero. Et deinde per medio plano
 ad ribam paera, et deinde ad vivo merdero, et deinde ad sanctum andream, et deinde plano
 de marrano de suso usque ad eram de cella, sicut iam supradictum est. Et mando ut ipsum
 granatum de covacardelli quoquo modo audeat in totas partes pascendo et bibendo usque ubi
 potuerit alkatzare aquas et erbas pascendum et bibendum. Et mando ut illos homines de cova
 cardelli que I.o die laborent in arare, et I.o die in semanare, et I.o die in segar, et
 I.o die in trillare. Et donent illis pane et vino et carne.
 
 Siquis autem, quod non credidit, huius rei temeratorem aut contemptorem existere
 voluerit, excomunicatus et anathematizatus inferno inferiori habeant portionem et libras
 auri mille in capitolio ad sanctum mariam persolvat.
 

[ 258 ]
 
 Ego garsea regis cum stephania uxore mea manibus propriis confirmavimus et roboravimus x.
 Era millesima nonagesime, die vero II idus decembris, [feria] VIIa, Luna vero [IIII
 diebus] exactis διαθολωμένη [fuerat], Regnante domino nostro ihesu christo cum patre et
 spiritu sancto in secula seculorum, amen.
 
 Fredinandus rex conf.- Radimirus frater eius conf.- Raimundus gomes conf.- Sancius
 episcopus conf.- Comesanus episcopus conf.- Henneco abbas conf.- Munio abbas conf.-
 Gundisalvus abbas conf.


[ 261 ]
 
 Deum homo interioribus arcanibus cogitans quatenus agere studeat unde omnipotentem
 dominum sibi placare queat, illi soli gratię referende sunt a quo omne bonum conlatum esse
 dinoscitur dum licuerit cuilibet perficare quod recto animo cogitaverit. Videat ergo homo
 et solerti mente evigilare procuret ne de factis pravis suis elationis ruinam incurra, aut
 quod deterior est disfaciat penitendo quod fecit, et pro benedictione duplicem animę suę
 adquirat condemnationem, quonian non inchoantibus set perseverantibus coronam bonę
 retributionis adtribuitur.
 
 Nunc denique cognoscendo hęc, Ego Adefonsus, divina gratia imperator totius spanię, elegi
 inspirante deo, ex quo accepi a domino pro salute animę meę offeram domino, non ut rem
 infringam, quod feci et nefas est dicere, sed pravitatis meę factum in cunctis decerno
 manere stabilitum, ut in ęternum premium obtineam beatum. Et ideo iam dictus Adefonsus
 imperator, sicut dixi, propter ęternam retributionem, facio vobis patronibus meis
 sanctorum apostolorum petri et pauli, vel quorum reliquię recondite sunt in hunc locum,
 cuius baselica fundata esse dinoscitur, in locum quod nuncupant Cluniacensis, sive et
 abbati meo hu-

[ 262 ]
 gonius vel fratribus qui sunt in monasterio idem
 loci, tam quos hic sunt permanentes quam et qui ibidem permanserint et regulam sancti
 benedicti abbatis deduxerint. Concedo et offero vobis unum monasterium meum proprium quod
 abstraxi ex parte meum regalengum et succesi de abiorum meorum. Et ipsum monasterium est
 vocitatum sancta Maria de naiara subter illo castello, latus de illa via qui discurrit pro
 ad sancto Jacobo, ex quo accepi a domino.- Iterum illi offero, sicut propheta nos admonet
 dicens: Vovete et reddite domino deo vestro. Id circo offero per huius testamenti vigorem
 possidendum esse ipsum supra taxatum monasterium cum omnes villas, tam eremas quam et
 populatas, sicut sonant in suos scriptos ab integro. Tam quam ganavit usque modo quam
 etiam et quod postmodum ganaverit, vobis offero. Ita concedo vobis ipsum monasterium iam
 dictum, sacra maria, cum omnibus suis adiacentiis vel adprestationibus, domos, vineas,
 terras cultas vel barbatas, montes et aquis cum eductibus suis, exitus et regressus pro
 suis locis et antiquioris terminis, sive cum omnia bona sua, seu et homines qui ibi
 habitant vel qui ibi habitare venerint ad vestram concurrent ordinationem et in cunctis
 vestram adimpleant iussionem. Et non permitto scurro fisci regali qui ibi disturbationem
 faciat nec in modice, nec contaminentur eorum ianuas nec pro rauso, nec pro omicidio, nec
 pro fossateria, nec pro nulli iusso vel calumnia regali aut servicio; sed liberum et
 intemeratum vobis eum concedo pro remedio animę meę vel parentum meorum, ut dominus
 tribuat nobis proinde beatam vitam et requiem sempiternam. Hęc omnia quidem offero per
 huius testamenti vigorem [ac] possidendum esse concedo pro victum atque vestium servorum
 dei in ipso monasterio deservientium, vel in elemosinis pauperum ospitum et peregrinorum.
 Et hunc meum factum

[ 263 ]
 umquam a me vel ab aliquo non sit disruptum. Ita at ab hoc
 die et tempore ipsum monasterium cum omnia bona sua, sicut supra scriptum est, de meo iure
 sit abrasum, et in vestro dominio sit tradito et confirmato. Et qui in hunc regnum post me
 successerit, et istum testamentum infringere conaverit, sive rex sive comes vel quilibet
 potestas, quicumque sit, sit ille deo reus et a communione extraneus et a corpus et
 sanguinem domini nostri privatus per longo tempore, id est, per omnem seculum, cum iuda
 domini proditore cruciandus simili damno et pena damnetur; et hunc meum testamentum semper
 maneat firmissimum.
 
 Factum series testamenti paginolam sub die quod erit III nonas septembrii Era millesima
 centesima septima decima. Ego Adefonsus imperator vobis patronibus meis, iam dictis,
 sanctorum apostolorum petri et pauli, et abbati meo suprascripto hugoni et ad universam
 congregationem idem monasterii, in hoc testamentum quod fieri iussi et relegentem andivi,
 manu mea signum inieci
 
 Ranimirus, garsię regis filius, confirmans.- Urraka ferdinandi regis filia, confirmans.
 - Gelvira soror eius, filia scilicet eiusdem regis fredinandi, confirmans.- Ermesinda,
 garsię regis filia, confirmans.- Domna eximina, eiusdem garsię regis filia confirmans.
 
 Petro assuriz comes comes confirmans.- Gundisalvus salvatoris comes confirmans-.
 Senior Didaco alvariz confirmans.- Senior Semeno furtunionis confirmans.- Didaco
 assuriz comes confirmans.- Martinus Adefonsi comes confirmans.- Didaco gondesalviz
 confirmans.- Fredinando veremudiz confirmans.- Pelagio gomiz confirmans.- Pelagio
 vellitiz maiordomus confirmans.- Petro iohane confirmans.
 
 Pelagius leionensis episcopus confirmans.- Bernardus palentine ecclesię; episcopus
 confirmans.- Eximinus burgensis episcopus confirmans.- Didacus Iriensis episcopus
 confirmans.- Munnio Aucensis episcopus confirmans
 
 Belasco cenobi sancti Emiliani abba confirmans.- Oveco

[ 264 ]
 Oniensis abba
 confirmans.- Sisebutus caradigne cenobi abba Confirmans

 Ego Urraka gratia Dei Hispanię Regina, filia piissimi Adefonsi Regis, una cum filio meo
 Adefonso Regali diadente coronato, Senioribus Sancti Petri Cluniaci et vobis Domno Petro
 Priori Sancti Marię de Najara et Ecclesię vestrę videlicet beatissimę Reginę Virginis
 Marię et senioribus eiusdem loti servientibus facimus textum donationis et scripturarum
 firmitudinis, in primis de illa Albergaria ad opus pauperum; deinde Sanctum Georgium de
 olia Castro, et Covam Cardelem et villam Almundar et Ecclesiam Sancti Martini die Ouka, et
 Ecclesiam Sancti Romani de Galinero et Eclesiam Santę Columbę circa Naiaram. Et has
 supradictas eclesias et hereditates damus cum omnibus suis directis; et adicimus illud
 decimun de illo portatico de Ogronio et de Naiara. Et insuper confirmamus vobis et eclesię
 vestrę omnes illas eclesias et hereditates et villas et testationes quas Parentes mei et
 Pater meus Rex, Domnus Adefonsus, et comites et Principes, ecclesię vestrę tradiderunt pro
 remedio animarum suarum, et hoc facimus pro amore sanctę Virginis Marię et Apostolorum
 Principis Petri et Pauli, ut intercessione vestra et aliorum bonorum hominum ab eis et hic
 et in futuro [habeamus]

[ 265 ]
 remunerationem. Quod si vero aliquis homo contra hoc
 factum nostrum ad inrumpendum venerit, et hoc, testimonium infringere templaverit, ex
 parte Domini nostri Iesu Chisti et Sanctę Virginis Marię et Apostolorum Petri et Pauli et
 omnium coronatorum ac filelium Dei, sit excomunicatus et a corpore et a sanguine dominico
 separatus, et cum Iuda Domini traditore dimissus, et habeat communionem cum Sathana et cum
 Angelis eius, et Ecclesię vestrę, duplet quantum calupniaverit; et insuper pariat sancto
 Petro de Cloniagro centum libras auri; et hoc nostrum Donum semper maneat firmum.
 
 Facta carta donationis Era I. C. L. V. et die XIo kls. Februarias.
 
 Adicimus adhuc quamdam villam, quę obliviosa manus pretermiserat circa Naiaram, quod
 dicitur Aleison circa Maiarres, et insuper quoddam Monasterium in Asturiis sanctam Mariam
 de Portu.
 
 Ego Urraka gratia Dei Regina Hispanię una cum filio meo Adefonso hanc cartam confirmo et
 signo roboro: VRRAKA
 
 Ego Adefonsus una cum matre mea Regina Domna Urraka Hispanię Regina, hanc cartam confirmo
 et roboro: ADEFONSVS
 
 Bernaldus S. Romanę Ecclesię Legatus et Toletanus Archiepiscopus conf.- Pascasius
 Burgensis episcopus conf.- Petrus Palentię episcopus.- Didacus Legionensis episcopus.-
 Pelagius Ovetensis episcopus.- Pelagius Astoricensis episcopus.
 
 Petrus Ansurit comes.- Petrus Gonzalvez comes.- Ioannes vermudez comes.- Didacus lupiz.-
 Petrus Velazquez.- Didacus Diaz.- Gutier Fernandez maiordomus Palacii Regine.- Petrus
 Gotierez.- Gonzalvus Gutierrez.- Petrus Nuñiz.- Gutier Rodriguez.- Ensemenus Lopiz.-
 Dominicus Michaelez.- Petrus Iuuamus.- Antolin Martinez.- Iohannes de Sancto sepulcro.-
 Guilielmus Borel Dolzon.- Ponzius de Naiara.- Petrus Lambert.- Orig Kalaborda.- Petrus
 Almiger.- Zidi Vilidi.- Garcia Fortuniones.- Garcia Nuñiz.
 

[ 266 ]
 
 Fernandus Petriz notarius Reginę quod scripsit confirmat et signo roborat.

 Sub divina clementia, videlicet Patris et filie et Spiritus Sancti regnantis in secula,
 amen. Ego Adefonsus Dei gratia Hispanię Imperator facio hanc cartam donationis a Sanctam
 Mariam de Naiara. Placuit michi libenti animo et spontanea voltuntate et propter remedium
 animę meę vel omnium Parentum meorum dono et offero Domino Deo et Beattissimę Marię
 Genitrici eius et omnibus ibidem Deo servientibus illam decimam de illo portico quod michi
 exierit de Naiara. Similiter ei dono et ei offero ipsas tres villutas quas ego ipse ei
 reddidi: id est covacurdelle, et villa Almundar et sancto Georgio de Olia Castro. Ad huc
 etiam ei concedo et ei adfirmo totas suas villas el totos suos honores et totas
 hereditates cum omnibus suis pertinentiis et omnibus suis directuris sicuti melius inde
 fuit tenente in diebus de meo tio, cui sit requies.
 

[ 267 ]
 
 Hoc autem donativum supranominatum offero et concedo ad Sanctam Mariam Naiarensem in
 manus domini Petri prioris et omnibus ibidem Deo servientibus tam presentibus quam
 futuris, ut sit ibi quietum et liberum et salvum et securum per secula cuncta. Si quis
 tamen, quod fieri minime credo, hoc meum donativum dirumpere vel inquietare presumptuose
 auferre temptaverit, iram Dei omnipotentis incurrat et a sacratissimo corpore et sanguine
 Domini anathematizatus alienus existat; et cum datham et abyron et Iuda Domini proditore
 baratri sustineat penas in inferno inferiori, et hoc testamentum meum firmiter maneat in
 secula seculorum, amen.
 
 Facta vero hanc cartam donationis Era M.a C.a L.a V.a in mense Febroario, apud villam quę
 vocitatur Okona, Regnante me Dei gratia in Toleto, Legione, Castella et Aragone sive in
 Pampilona, et in superarbo, atque in ripa gurcia. Ego quidem Adefonsus Dei gratia
 Imperator qui hanc cartam scribere precepi propriis manibus corroboravi, necnon et
 subscriptis testibus ad confirmandum tradidi.
 
 Stephanus Oscensis episcopus conf.- Guielmus Pampilonensis episcopus conf.- Raimundus
 Rotensis episcopus conf.
 
 Comes Bernardus de Carrione conf.- Comes Petrus de Lara conf.- Comes Suarius de Luna
 conf.- Senior Fortunio Garzez de Naiara conf.- Senior Banzo Martinez de Auka conf.- Senior
 Eneco Fortuniones de Cireso conf.- Senior Eneco Eximino de Bandone conf.- Senior Ariole
 Azenarriz de Cellorico conf.- Senior Lope Garcez de Stella conf.- Senior Azenar Azenariz
 de funes conf.- Senior Lope Lopiz de Calahorra conf.- Senior Sancio Azenariz de
 Balencia.
 
 D.n Didaco Lopiz de faro conf.- Senior Eximino Gonzalez conf.- Senior Galindo zidez de
 Mazanez conf.- Senior Garcia Fortuniones suo nepto conf.- Monio Didaz de Aguilace conf.-
 Gonzalbo Didaz de Petralata conf.- Senior Enecot de tuvia conf-. Fromundus repostarius
 Regis conf.- Bernardus Durandus de Naiara conf.- Natalius de Naiara conf.- Bodinus de
 Stella conf.-

[ 268 ]
 Symeno de Stella conf.- Lambertus de Iaca conf.- Garsias Riculfo
 de Iaca conf.
 
 Ego quidem Garsias scriptor, iussu domini mei Imperatoris hanc cartam scripsi et de manu
 mea hoc signum feci.

 Sub nomine sanctę et individuę Trinitatis, Patris el filii et Spiritus sancti, amen. Hęc
 est carta venditionis quam facio ego Domingo Mudarre, el meo sogro Dominico, et mea sogra 
 Domna, et uxor mea Maria. Venit nobis necesitas vel voluntas, et vendimus ad vos domno
 Joanne sacristano de sancta Maria de Naiara una nostra terra, quam habuimus de ipsus
 iudeos de Naiara in loco quem vocant in sancto Michaele de Alesone. Et habet de oriente
 viam currente ad Maiarreis et ad sanctam Columbam, et de occidente illo prato, et de
 meridie terram de Dominico Michael de Tricio, et de aquilone unam terram de sancta Maria
 de Arcos.

[ 269 ]
 Et vendimus prędictam terram in pretio, quod inter nos convenit, hoc est, in ducentos
 solidos cum sua albarohe; et non remansit apud nos pro dare. Et sunt fidei iussores
 Bernardus Durani et Dominicus Pancalt. Et sunt testes Belasco Michaele filio de Alcalde et
 Enego Piscadore et D. Reynaldus portazguero; et de Tricio Fortum Fortunez et Joannes
 Petro; et de Alesone Sancio Iuniz et Domingo Dominguez; et toto concilio de Naiara et de
 tricio et de Alesone testes sumus. Et qui istam cartam voluerit dirrumpere vol infringere,
 sit maledictus et a Deo separatus et cum Juda tradictore in inferno habeat portionem;
 insuper pectet ad Regem mille solidos et ad illo Sacristano de sancta Maria de Naiara suo
 precio duplato, hoc est, cccc solidos.
 
 Facta carta in Era M.a C.a LX.a II.a regnante Rege Adefonso in Aragone usque in Carrione,
 et in Cesaraugusta; et sub eo dominante Naiaram senior Fortum Garceiz Caissal; discurrente
 iuditio Michael Alcalde, merino Lope Sanz; saione Sancio Dominico; episcopo domno Sancio;
 prior dommo Petro Belino. Stephanus monachus et hoc signum fecit.

 Sub nomine Sancte et individuo Trinitatis, Patris et filii et Spiritus sancti, amen. Hęc
 est carta, quam facio ego Rotbertus filius de Magistro ad vos domno Joanne Sacristano de
 sancta Maria de Nazara. Vendo vobis unam vineam meam, quę est de iuso camini quod vadit ad
 sanctum Jacobum, id dextram ma-

[ 270 ]
 num quando homo venit ad sanctum
 Jacobum; et est iuxta illam vineam de Sacristano, et illos pratos de Organos sunt de iuso
 ipsi vineę. Et vendo illam vobis in precio quod inter nos convenit, hoc est, in XX et V
 solidos cum suo albaroc.
 
 Et sunt fidei iussores domnus Bartholomeus et Gaufredus Porcelli. Sunt autem teste de
 francis Natalis Iterius et Pihchion suus gener et Joannes de Volvent, magister Petrus cum
 suis clericis; de castellanis domno Sancius de barrio de Mercado, alcalde domno Michael
 cum suo filio Belasco, Garcias Petri merino de sancta Maria, Dominicus Panis calidus,
 Vicarinus Colasalsa, Fulchon; et mulli alii sic de francis sicut de castellanis; et toto
 conzilio de Nazara tam de viris quam et mulieres, quod oculis vidimus et aures
 audivimus.
 
 Facta carta in Era M.a C.a LX.a IIII.a, anno ab incarnatione Domini M.C.XX.VI. indictione
 IIII.a, epacta XXV, luna XXV, die Mercurii, XI kalendas Maii, regnante Rege Aldefonso in
 Aragone et in Navarra, et in Carrione, et in Burgos, et in Nazara, et in Calahorre, et in
 Tudella, et in Cesaraugusta, et in Calatayud; sub eo dominante Nazaram senior Fortum
 Garzez Caisal; Michael alcalde discurrente iuditio; Dominicus Mudarra merino in Nazara;
 Fortunio pregonero; sayones Dominico Valesino et Garcia suus socius.
 
 Si quis auteum temerator pręsumptuosus accesserit, et hanc cartę seriem infringere vel
 perturbare ausus fuerit, in primis lumine careat oculorum, deinde iram incurras Dei et
 sancte Maris, post mortem quoque habeat Judam Scariot traditorem consortem et Beelzebut 
 consolatorem; insuper pariat Regi mille solidos et ad Sacristanum duplato illo suo.


[ 271 ]
 
 In nomine Domini nostri Jesu christi regnantis in secula. Ego Fortunus garcez kasal et
 uxor mea T(ota) facimus hoc testimonium Deo pro nostris animabus et pro animabus omnium
 parentum nostrorum. Damus Deo et Sancte Marie de Nagera et tibi Petro priori et omnibus
 ibidem Deo servientibus tam presentibus quam futuris ecclesiam sancti Adriani de Sangossa
 cum omni hereditate quam habemus in sancto Adriano, et cum omni nostro directatico sicut
 nos sumus tenente sup[ei]ra, et omne hoc quod nobis pertinet in avios, et omne quod
 habemus in sancta

[ 272 ]
 cecilia et omnem hereditatem de alcante cum suo molendino et
 cum suo soto in Tutela sicut nos hodie tenemus illa cum sua domo et sum sua vinea. Hoc
 autem testamentum et donationem facimus tali combencione ut quandiu presenti fruamur vita
 nos teneamus hec omnia; post mortem vero nostram sint sancti Adriani et libera. Et
 quicumque vero hoc testamentum frangere voluerit sit excomunicatus, et pereat sicut periit
 datam et abiron et sepeliatur sicut Iudas in inferno, amen, fiat, fiat.
 
 Facta carta anno M.o C.o XXX.o I[II]o ab incarnatione Domini. Regnante Aldefonso Rege in
 Aragonia et in Pampilona et in Superarbi et in Ripacurcie, Anno quando Rex cepit Sariniena
 et fuit ad fraga quando obiit Garcia kasal et divisit suum honorem ad fortum ennecos
 Belforato, a Sanz Ennecoz grannionem, et lopo kasal nazara, baguera, monte regale. Taresa,
 berroça.


[ 273 ]
 
 Sanctissimo Patri et Domino ac Dei gratia universali Pontifici J(acintus) eadem gratia
 Santae Romanae Ecclesia Diaconus Cardinalis salutem et debitam tanquam Patri
 reverentian.
 
 Dum diu in Hispaniarum partibus paternitatis vestrae legatione fungeremur, ex conquestione
 venerabilis fratris nostri Calagurritan(ensis) seu Nagerensis episcopi percipimus quod
 Aldefonsus Rex, Imperatoris Avus, ad suasiones Coniugis suae quam ex Burgundiis acceperat,
 quandam Ecclesiam Sanctae Mariae de Nagera violenter intravit, expulsisque Canonicis eis qui
 per Calagurritanum Episcopum ibidem fuerant instituti, monachos Cluniacenses intrusit;
 quod factum tam enorme ita universis Hispaniarum finibus insonuit, quod fama haec nulla
 poterit temporum vetustate deleri. Nos vero, cum in egressu illius terrae

[ 274 ]
 essemus constituti, licet monachi Cluniacenses praesentes adessent, de causa temere
 cognoscere vel dicere utrique parti praefigere nequivimus. Ad instantiam igitur
 Calagurritani Episcopi, cui in iustitia deesse non possumus, Sanctitati vestrae scribimus
 supplicantes, quatenus itraque parte ad praesentiam vestram convocata, haec causa sub vestro
 examine finem debitum sortiatur.

 Iacinctus Dei gratia, Sanctae Romanae Diaconus Cardinalis. Apostolicae Sedis legatus,
 dilecto filio Ioanni, Onniensi Abbati eiusque successoribus regularem vitam professis, in
 perpetuum.
 
 Officii nostri debitum nos compellit et hortatur auctoritas Ecclesiarum quieti et
 utilitati satagere, et fratrum remedio scandala tollere, lites et controversias resecare,
 et quae iudicio vel concordia decisa sunt, ne lapsu temporis oblivioni tradita in iurgium
 redeant et laborem renovent, litterarum monimentis committere et scripti munimine
 confirmare.
 
 Eapropter controversie diutissime agitatę, tam in pręsentia Romanorum Pontificum, quam
 eorum mandato delectorum Iudicum, inter Burgensem et Oniensem Ecclesias, unde labores
 maximos multosque sumptus utraque sustinuit, definitionem utriusque partis consensu et
 concordia factam confirmare et praesentibus scripti pagina communire decernimus. Quam, ut
 tam praesentibus quam posteris evidenter innotescat, nominatum exprimere necessarium
 duximus. Venerabilis itaque frater noster Victor Burgensis Episcopus, assensu totuis
 Capituli sui, concedit et confirmat dilecto filio nostro Ioanni Onniensi Abbati eiusque
 catholicis successoribus in perpetuum tertias decimarum in om-

[ 275 ]
 nibus ecclesiis
 suis, quas in praesenti tenet et possidet; necnon et decimas quas ipse Episcopus usque ad
 tempus huius concordiae recipere consuevit, in villis videlicet Arenis, Sant Tamaio,
 [Termino,] Ventretea, Solas, Pernegas. Dilectus quidem filius noster Ioannes praedictus
 Abbas cum capituli sui consensu, praenominato Episcopo eiusque successoribus concedit
 perpetuo possidendum Revilles cum omnibus pertitientiis suis.
 
 Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hoc nostrum Decretum infringere vel quoquo
 modo temere mutare sed ratum semper et inviolatum permaneat. Si qua igitur in posterum
 ecclesiastica saecularisve persona huius nostrae Constitutionis paginam sciens contra eam
 temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita si non congrua emendatione
 satisfecerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino iudicio
 existere de perpetrara iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei ac
 Domini Redemptoris nostri Iesu christi aliena fiat, amen, amen.
 
 Datum Stellae per manum Rodberti cappellani Domini Jacinti Diaconi Cardinalis atque
 Legali, Incarnationis Dominicae anno Millesimo centesimo quinquagesimo quinto, Indictione
 tertia, octavo Idus Martii, Pontificatus Domini Papae Adriani quarti anno primo.