---
title         : El fuero municipal de Nájera
date          : 1076
purl          : https://purl.uni-rostock.de/demel/t0046
publisher     : DEMel - Diccionario del Español Medieval electrónico (https://demel.uni-rostock.de)
analog source : Constantino Garrán, El fuero municipal de Nájera, in: BRAH 19, 1891, 52-123.
text encoding : UTF-8
---

[ 56 ]
 De usuale et antiquo Fuero in Najara et regione concesso et
 confirmato.
 
 Impiissima fraude interfecto rege Sancio, Garsie strenuissimi
 regis filio, ego Adfonsus filius Fredinandi Regis successi in
 regno.
 
 Cupiens ergo in pace subiugare michi illius Regnum, salubre
 inveni consilium ab omnibus optimatibus meis ut an-

[ 57 ]
 tiquas leges
 et propria instituta revolverem [ac renovarem], quibus duros
 mores Regni predicti Regis inhabitantium mitigarem, michique
 sic Regnum subderem.
 
 Petentibus illis qui terram Najarensis regionis inhabitant,
 cum juramento meorum militum antiquas leges quas habuere in
 diebus avi mei regis Sancii Maioris, et avunculi mei Garsie
 Regis, reddidi; ut more illarum legum antiquarum vivant et
 nichil michi nec succesoribus meis amplius faciant.
 
 Mos erat tunc:
 
 Ut pro omicidio C solidi persolverentur, ut non reddatur
 sajonia.
 
 Et si aliquis fuerit interfectus et omicida usque ad VII diem
 fuerit inventus et redditus, omicidium non requiratur.
 
 Et si in via publica aliquis fuerit inventus occissus,
 omicidium non requiratur.
 

[ 58 ]
 
 Et si aliquis militum hominem occiderit et per fugam evaserit,
 omicidium ab interfectore requiratur et nullo modo ab hominibus
 ville illius exigatur.
 
 Non erat illis mos vehiculum in fossato dare, quod vehiculum
 nullus audeat [ab eis] exquirere.
 
 Et miles civitatis illius nullum tributum exsolvat, et solummodo
 cum rege in exercitu pergat.
 
 Veniente rege ad illam civitatem, illa sola nocte homines [illius]
 civitatis dent paleam equitibus regis: et si rex ibi amplius
 moratus fuerit nec paleam nec quemquam ab hominibus civitatis
 illius requiratur.
 
 Et manneria clericorum sive laicorum nullo modo requiratur.
 
 In pago ergo in quo fuerint Regis vinee primitus vindemientur,
 et post cetere vinee vindemientur. In pago vero in quo Rex vineas
 non habuerit, vindemient vineas suas quando eis placuerit.
 
 Nec quidquam operis in Castello faciant nisi illud azore de foris
 quod soliti facere erant.
 
 Nec quicquam [ausus sit]

[ 59 ]
 facere raptum virginis vel vidue.
 
 [Et hoc similiter statuimus de lignis ad necessaria domus de monte
 deportatis ut nullus sine precio audeat tollere].
 
 Et barrium Sancti Andree quod vocatur Corniliur super C solidos quos
 debet dare nichil ab eo amplius requiratur; et barrium istud non dent
 regi neque clavijerum neque sayonem.
 
 Ego Aldefonsus Rex hoc statuo et affirmo vobis laicis et clericis
 Nagarensibus, presentibus meis optimatibus, et interdictione ne amplius
 a vobis requirat aliquis de meis succesoribus. Dedi vobis juratores
 Comitem Petrum et Comitem Gundissalvum. S. Didaco Alvarez et Martin
 Sanchez et Vermudo Gutierrez. Era M. C. xiiij.


[ 71 ]
 
 Istos sunt Fueros quod abuerunt in Naiara in diebus Sancii Regis
 et Garciani Regis.

 Per homicidium de infancione, aut de scapulato, aut de
 iudeo, non debent aliud dare plebs de Naiara nisi CC.
 solidos, sine saionia.


[ 74 ]
 
 Per homicidium de homine villano, non debet dare nisi C.
 solidos, sine saionia.

 Si homo malus inventus fuerit mortuus inter plebem de
 Naiara, et fuerit infancion, non pectabunt pro inde nisi
 CCL. solidos, sine saionia. Si fuerit villanus C.
 solidos, sine saionia.

 Si homo fuerit occissus in illo campo, pro qualibet
 causa, pro inde plebs Naiara nullum debet homicidum.

 Si in die iovis, qui est mercati dies in Naiara, fuerit
 homo occissus vel inventus mortuus, pro inde non debet
 dare homicidium.

 Si infancion occiderit hominem, et fugisset; pro inde non
 debet pectare homicidium plebs de Naiara.


[ 75 ]
 
 Pro homine qui fuerit inventus occissus, et non habuerit
 livores, non debet pectare homicidium.

 Si aliquis homo occiderit hominem, et illum homicidam
 possunt habere aut accipere usque in septem dies, ipsum
 dent ad iudicem, id est, ad vicarium Regis, et non
 debent amplius homicidium.

 Si aliquis homo inventus fuerit in furto, et mortem
 acceperit, pro inde non debent homicidium.

 Si aliquis homo se despennaverit de penna, aut de ponte,
 aut si in aqua mortuus inventus fuerit, pro inde non
 debent pectare homicidium.

 Si homo inventus fuerit mortuus in hereditate de infan-

[ 76 ]
 cione, aut de monasterio, non
 debent pro inde homicidium.

 Si aliquis homo percusserit iudeum, cuanticumque livores
 fecerit, tales pareat ad integritatem, quo modo de
 infancione, aut de scapulato.

 Qui percusserit villanum, et fecerit livores in loco
 descooperto, pro uno quoque livore debent pectare V
 solidos. In loco cooperto II solidos et medium.

 Si fuerint clamantes pro ossibus extractis, pro uno
 quoque osso extracto II solidos et medium.

 Si percussus fuerit infancion, pro uno quoque osso
 extracto V solidos, usque ad medium homicidium.


[ 77 ]
 
 Qui fregerit vel extraxerit oculum alii, si villano,
 minus quam medietatem homicidii, si infancione,
 medietatem homicidii.

 Pro mano amputata medietatem homicidii.

 Pro pede amputato si militer.

 Homines de Naiara non habent fuero dare assinos, nec
 asemilas, nec illam bestiam pro ad fonssado, nisi ad
 suos vicinos quando fuissent in fonssado.

 Quando plebs de Naiara fuerit in fonssado, tres homines
 prendant bestiam de quarto homine, in qua portent suas
 sarcinas.

 Et ille homo cuia fuisset illa bestia, non vadad in
 fonssado, nec pareat fonssaderam.


[ 78 ]
 
 Plebs de Naiara non debet ire in fonssado nisi una vice
 in anno, ad litem campalem.

 Villanus qui non fuerit in fonssado, non debent nisi II
 solidos et medium.

 Si infancion de Naiara non fuerit in fonssado, habet
 calupnia X solidos, et pro fuero pectabit ex inde
 medietatem.

 Infancion de Naiara, non debent aliud facere, nisi tantum
 modo una vice in anno ire in fonssado cum Rege.

 Homo de Naiara, sive infancion, sive villano si in
 tempore guerre aliquid ganaverit, non debet quintam.


[ 79 ]
 
 Et in casa de infancione de Naiara non ullus debet
 posadam pausare.

 Infancion de Naiara non debet per homicidium pectare nec
 ullam penam habere.

 Clerigus de Naiara non debet ire in fonssado, neque
 fonssadam pectare; et nullo fonssado debet in sua casa
 aposare, nec ullam penam habere.

 Et in domo vidue, aut virginis, nemo sit aussus hospicium
 acapere, neque viduam, neque virginem forciare.

 Vidua de Naiara qui non habet filium, non debet ullam
 fonssadam.

 Et si habuerit filium qui potuerit ire in apellido, aut
 in fonssado, et non fuisset ille, aut homo suus pro
 illo, pectet fonssadam.


[ 80 ]
 
 Conductor, nunquam pectet fonssadam.

 Homo de Naiara, si compraret domum, aut domos iusta domos
 suas compraret, et adunet ad domos suas, pro inde non
 pectet nisi unam fonsadam.

 Et si compraverit domos in duobus, aut tribus, aut
 pluribus locis, et misserit ibi suum panem, aut suum
 vinum, aut sua pecora, pro inde non debet ullam causam.

 Et si compraverit homo de Naiara in villis, terras, aut
 vinias, aut quamqumque hereditatem, semper habeat illas
 sine ullo fuero malo, et sine botilla.


[ 81 ]
 
 Homo de Naiara in sua hereditate faciat et edificet
 molendinos, furnos, turcularia, aut quodqumque voluerit
 sine ulla ocassione.

 Et si ad hominem de Naiara necessitas evenerit, vendat
 quequmque voluisset, domos, terras, vineas, hereditates,
 horreos, furnos, molendinos, aut quaslibet hereditates,
 suis vicinis, sine ulla ocasione.

 Et si aliquis in nocte equum aut aliam bestiam invenerit
 in messe sua, et potuerit eam occidere, pro inde non
 pectet calumniam, neque ipsam bestiam.

 Qui occidit caballum non voleado, si de infancione fuerit
 caballos mortuus, debet C solidos; si de villan L
 solidos.

 Qui bobem occidit, pectet XXV solidos.

 Qui assinum XII solidos et medium.

 Qui maurum occidit, XII solidos et medium; nisi pro eo,
 qui pactum habuerit pro sua redemptione.


[ 82 ]
 
 Et si homo de Naiara, vir aut mulier, filium non
 habuerit, det hereditatem suam, et omnem sustanciam
 suam, mobilem aut inmobilem, quantamqumque possiderit,
 quiqumque voluerit, nisi ad infancione.

 Et villanus non possit hereditare infancionem in morte.

 Et fuerum emendi aut vendendi panem, et vinum, et carnes,
 aut pisces, aut omnia vitualla, semper possideant plebs
 de Naiara.

 Si homo de Naiara litem commisit inter suos vicinos,
 calupniam pariat Regi LX solidos, et exinde medietatem.

 Et si calidum aut ferrum commixit, similiter pariat LX
 solidos, et exinde medietatem pro fuero.

 Si Rex, aut dominator terre evenerit, suus homo, aut
 alius homo, non sit aussus bobem allienum, aut vacam,
 aut porcum, aut arietem, aut ovem, aut gallinam, aut
 aliquam vitualliam accipere, sine suo precio.


[ 83 ]
 
 Et si tanta necessitas fuerit Regi aut dominatori terre,
 et vadad sagio per pauperculas mulieres, et ubi
 invenisset gallinas, accipiat, et pro una quaque gallina
 det ei pellem arietis.

 Et si in tempore estivus necessitas et inopia aque
 fuerit, pergant omnes hereditarii qui sunt in illo rivo
 qui currit pro medio civitate quod vocitant Merdanix, et
 disrumpant totas illas presas que fuissent de supra, pro
 fuero, ut habeant abundanciam aque, omnes hereditarii,
 ad molendinos, ad rigandos hortos.


[ 84 ]
 
 Et si aliquis homo, ipsam presam de Merdanis disrumpit,
 habet calupniam LX solidos; et exinde pectabit
 medietatem.

 Et si illas presas que sunt in Naiarella aliquis
 disrumpit, pectabit II solidos et medium.

 Et si in illo tempore rigandi vineas, aliquis homo
 evacuaverit aquam alienam, et misserit in aliqua labore
 sua, et probatum ei fuerit, pectabit II solidos et
 medium.


[ 85 ]
 
 Et si quitaverit illam aquam de toto in totum, pectavit
 XXX, et illi cuia fuisset aqua damnum duplicatum.

 In quoqumque loco inter terminos de alfoz homines de
 Naiara vineas habuerint, quandocumque voluerint,
 vendimient, sine calumnia, et sine coto.

 Plebs de Naiara debent in illo castiello operam, et in
 illo azor de foras, cum sua porta, et nihil aliud.

 Et si homo de Naiara habuerit talem necessitatem qui non
 potuerit illi habitare, et fuerit in aliqua villa sub
 imperio Regis, teneat domos suas,

[ 86 ]
 terras,
 vineas, et qualemcumque hereditatem habuerit, et laboret
 in illa azore de illo castello cum suis vicinis.

 Et si contigerit ad hominem de Naiara homicidium aut
 furtum, aut aliquam calumniam malam, et potuerit
 fideiussores dare non debet esse missus pro inde in
 prisione.

 Et si non potuerit fideiussores dare, non debet esse
 missus in carcere sed tantum in Palacio Regis.

 Et si dedit fideiussores, et non potuerit iudicium
 complere, ipsi fideiussores, nihil aliud debent dare,
 nisi tantum suum pedem de illo malefactore; et ipsemet
 malefactor, debet mittere suum pedem in cepo, et ferire
 tribus vicibus in clavilla.

 Et si fideiussores non potuerint habere pedem illum de
 illo malefactore, et malefactor fuerit infancione, nihil
 aliud dent nisi CCL. solidos, sine saionia; et si
 villanos C. solidos sine saionia.

 Si infancion rixaverit cum homine de Naiara de las
 puertas de las barras ad intus, non debet maiorem
 calumniam

[ 87 ]
 ipsi infancion quam burgensem de
 Naiara, nec maiorem desondram.

 Infanciones de Naiara qui sunt hereditarii in Naiara,
 debent accipere in exitus, tantum unus infancion,
 quantum duos burgenses; et debent isti infanciones
 ponere unum militem que teneat aunupdam ubi Nomines de
 Naiara necesse habuerint, cum caballo et omnibus armas
 ligneis et ferreis.

 Et si furtum factum fuerit in villa de Naiara, et
 suspectam habuerint quod ipsum furtum sit in ipsa villa,
 vadeant cum saione, ad palacium Regis, et saione, secum
 ascendente et apellitum tribus vicibus dante, scrutentur
 palacium Regis, deinde omnes illas casas quasqumque
 voluerint, sine olla calumnia.

 Et de calumniis que facto fuerint in Naiara, non debent
 pectare, nisi medietatem, pro fuero, sine saionia.

 Et si aliquis homo de fora de Naiara, demandaverit ad
 hominem de Naiara aliquam

[ 88 ]
 rem, non debent
 exire ad medianetum, sed ad portas de illo ponte.

 Homo de Naiara quoqumque vadat sub imperio Regis, pro
 aliquaque negociacione et aliquid compraverit, non debet
 ullum portaticum.

 Et nullus homo sit aussus [ad] hominem de Naiara tollere
 sua ligna, nisi dando et tantum quantum unum de suis
 vicinis.

 Et si aliquis homo fugerit ad Naiaram, pro homicidio, aut
 pro qualiqumque re, nisi pro furto; et aliquis suus
 inimicus incalcaverit eum, pro occidere, aut distorpare,
 intra corsseras de Naiara, scilicet, de Arenales ad
 intus, et de Parrale Regis ad intra, et de valle
 Antiquus in sursum, et de illa Cruce de Sancta Eugenia
 ad intus; propter deshonorem quod facit Deo et illo
 Monasterio Sancte Marie, et Regibus qui ibi iacent,
 pectent ad partem Regis millia libras auri.


[ 89 ]
 
 Et homines de Naiara, non debent herbaticum, de Sancti
 Martiny de Zahara ad

[ 90 ]
 intus, et de Sancta Polonia ad intus usque in Ebro, in sursum usque ad
 Anguidanum.


[ 91 ]
 
 Non debent herbaticum, nec montaticum, in montibus qui
 sunt in circuito de Naiara, nec in deffessis, nisi tantum
 in illo soto de Maiarex.

 Et si ganatus de Naiara exierit pasturare de istos
 terminos suprascriptos in antea, tantum vadat, quantum
 pro nocte possit reverti infra terminos suprascriptos.


[ 92 ]
 
 Et homines de Naiara, debent montagare, de Sancta Pola
 usque in Ladrero; de Ladrero usque ad Ripam Regis; de
 Ripam Regis usque ad Mathaon; de Mathaon usque ad
 Ortigosiella; de Ortigosiella, Ebro ad sursum, usque in
 Ebriones; de Ebriones ad Petram Cidaderam; de Petra
 Cidadera ad Vallem Comitis, in sursum, usque in Zahara.

 Et debent pro inde, de grege, prima die III carneros,
 secunda die IV carneros, tercia die V carneros, et
 deinde quintare. De busto vacare unam vacam.

 Infancion hereditatus in Naiara, aut vicinos de Naiara,
 non potest, nec debet aduccere, aliud ganatum, ad
 terminum de Naiara pacendura, nisi tan-

[ 93 ]
 tum illum ganatum, quod associaverit in
 die Sancti Johannis Baptiste.

 Et habent plebs de Naiara, medianetum, cum hominibus de
 Chemelio, usque in Bannos et in Petra Cidadera, et de
 Petra Cidadera et de Bannos ad sursum usque in
 Camprovin, et in Sancti Martiny de Zahara in campo ad
 sursum; cum illis de Valle, in Santa Daria de Maçanales;
 et cum illis de Trascollado in Genestajo; et cum illis
 de Valle de Canalibus, in Lagunilla; et cum illis de
 quinque Villis, in Sancta Columba de Anguidanos; et cum
 illis de Camero novo, usque in Agosto, in Sancta Columba
 de Bezares, et de Agosto in sursum, usque in Ebrum in
 Ventosa; et cum illis de ultra Ebrum, usque in Azzam et
 Muniella; et de Assa usque in Paganos et Hortigosillam,
 et de Paganos al sursum; et cum illis de la Subserra in
 Ebriones.


[ 95 ]
 
 Et isti supradicti sunt termini de Naiara propter
 Muniellam, qui est medianetum.

 Et si aliquis homo, pro qualicumque re, excepto furto, se
 missit in casa de aliquo vicino de Naiara, non debet
 esse incalciatus, de illam guertam ad intus.

 Et quicumque incalciaverit eum, in casa de infancion,

[ 96 ]
 debet CCL solidos; et in casa de villano C
 solidos.

 Homo morator de Tirone in huc, et de Porto de Picos in
 huc, si veniret ad mercatum, non debet theloneum dare,
 nisi de almude de titrico unum denarium.

 Et si in villa dedit, non debet dare in ponte, nisi de
 illo tantum de quod non dedit in villa.

 Et si allienam agrimoniam aut rancuram ante Alcaldes
 missit et intra annum et diem non demandaverit, postea
 non respondat.


[ 97 ]
 
 Pro homine qui infectum occidit, et inde mortuus fuisset
 non debet plebs de Naiara homicidium.

 Si homo occidit hominem et in Sancta Maria se missit, pro
 inde non debet plebs de Naiara homicidium.

 Si homo de illo Sennorio quod tenuit Naiara occidit
 hominem, plebs de Naiara non debet homicidium.

 Et homines de Naiara, non debent excusadia aut pectum
 dare, nisi laborem tantum in illo castello de foris cum
 sua porta sicut supradictum est.

 Et illi excusati de Tricio, et de Arenzana, et de
 Ordianos, et de Alexanco, et de Torreciella, et de
 Zaffra, et de omnibus villis qui ad Naiara pertinent,
 non debent dare pectum, nisi cum illo almude, et cum
 illis mensuris, qui fuerunt in tempore et in diebus
 Garciani Regis.

 Similiter et ceteri, cum ipsa mensura, pectent quod
 debent de pane et vino.


[ 98 ]
 
 Et Concilium de Naiara debent dare pro fuero duos saiones 
 unoquoque anno, et ipsos saiones debent accipere de illa
 emenda in illo mercato, quartam partem de illa cibera.

 Similiter, Alcaldes, debent habere in uno quoque die de
 mercato, de illa emenda, unam quartam de sale, et unum
 orcium, et unam ollam, et unam terrazam, et suum peditum
 in omnibus villis de suo iudicato, scilicet, uno pro
 quoque iugo bobum et unam quartam de tritico, et
 homicidiis decimam partem.

 Et quicumque res occidit hominem, si plebs de Naiara
 potuerit illam rem habere usque in septem dies, dando
 illam rem cum sua delinda non debent aliud homicidium.

 Quilibet qui curtaverit policem manus debet pro ca-

[ 99 ]
 lumnia L solidos; pro curtamento
 digite indices XL solidos; pro de medio digno XXX
 solidos; pro anulari XX; pro minimo digito X solidos.

 Qui excornaverit bobem omnino scilicet, de masculino et
 de femenino, pectet sex iugatas et III solidos.

 Qui excornaverit bobem de solo femineo, tres iugatas et
 XVIII denarios.

 Pro enguera de bestia caballar, pro nocte sex denarios,
 pro die tres denarios.

 Pro enguera de assino medietatem.

 Qui occidit cuadrupedem, aut volatilem, aut altilem qui
 cum sua madre sit et lactea, tale pectet quod sine matre
 bene se possit captere.

 Qui alienam arborem curtaverit, talem arborem det domino
 arboris curtate, ut eam defructet quousque sua arbor sit
 grata et fructifera.

 Qui ramam curtaverit, pro unaquaque rama II solidos et
 medium, pro trunco V solidos.


[ 100 ]
 
 De iis omnibus prescriptis, si clamantes fuissent ad
 Palacium, debent habere Palacium suas calumnias; et
 alias, non.

 Et omnis infancion, que sit diviserus de Naiara, nisi qui
 fuerit conductor, non debet quintam.

 In vetato de Conceio, si fuerit captus bos, aut baca, aut
 bestia caballaris, debet pro fuero, unum carabitum vinum
 in die, et duos in nocte.

 Et si fuisset ganatum de ovibus aut porcis debent matare
 masculum nisi fuerit cen-

[ 101 ]
 cerratus
 aut coingatus unum in die, et duos in nocte.

 Quod si ganatum fuisset radium aut erraticum non debet
 matare, set pectet damnum.